Tìm “mạch ngọt” trên mỏm đá tai mèo

Phương Anh | 11/11/2022, 13:47

(TN&MT) - Ở cao nguyên đá Hà Giang, nước có trong câu chuyện của những người đàn ông mỗi sáng, trong câu chuyện của những người đàn bà bên bếp lửa, nước ám ảnh cả trong những giấc ngủ của các em bé người Mông.

Để có được nước sạch đồng bào hôm nay, những kỹ sư thủy văn của Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên nước miền Bắc (thuộc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên nước Quốc gia - Bộ TN&MT ) đã trần mình trong nắng gió, khơi đá, bạt sỏi, vạt đất để tìm nguồn nước. Mồ hôi của họ được ví đã rơi còn nhiều hơn mạch nước được tìm thấy nơi đây…

Ký ức miền “đất khát”

Cao nguyên đá Hà Giang rộng gần 600km2 nhưng có tới 3/4 diện tích là núi đá vôi và đá tai mèo, diện tích rừng thưa thớt, mạch nước ngầm hiếm hoi, khả năng trữ nước trên núi đá kém... Hạn hán quanh năm, hơn 200.000 nhân khẩu nơi đây luôn phải sống trong tình trạng thiếu nước sinh hoạt và canh tác. Nước dùng cho sinh hoạt của người dân chủ yếu trông vào mưa.

anh-1(1).png

Thi công lỗ khoan CT2 - Pả Vi - Mèo Vạc

Mùa khô, từ tháng 10 - tháng 5 năm sau, những nông dân sống giữa ngút ngàn núi đá lại thắt lòng ngóng chờ ông trời ban phát những hạt mưa hiếm hoi hay lặn lội đi bộ hàng chục km để lấy được một vài can nước về phục vụ sinh hoạt, còn giặt giũ thì gần như không. Theo đánh giá, có đến 90% dân bản thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô.

Trong 4 huyện: Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn và Mèo Vạc lại là vùng khó khăn nhất của tỉnh Hà Giang. Sản xuất chính của nhân dân ở đây là trồng ngô. Cứ đến cuối năm, đồng bào tìm các hốc đá trên bề mặt núi đá vôi để gieo hạt ngô rồi trông đợi mưa phùn vào dịp tết đến, xuân sang để hạt ngô nảy mầm, ra hoa kết trái. Có những năm mưa đến muộn, hạt ngô bị thối thì lại phải gieo lại hạt khác. Cái ăn đã vậy, cái uống thì sao?

Đến Mèo Vạc chỉ thấy đá và đá bạt ngàn. Trên 90% đồng bào phải chịu cảnh thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô. Bao đời nay, đồng bào Mông ở Mèo Vạc chỉ biết đến nước khe, suối chảy từ núi đá mà sau mỗi cơn mưa lại đục ngầu mang theo bùn, đất cát. Cũng bởi vùng núi đá vôi không tích trữ được nước trên mặt, nước cho ăn uống và sinh hoạt của đồng bào đều phải nhờ trời: tích trữ nước mưa về mùa mưa và sử dụng nước ở các khe đá để sử dụng quanh năm.

Thiếu nước, đồng bào không chỉ khó khăn trong sản xuất nông nghiệp mà còn khó khăn trong sinh hoạt. Nước ăn, nước uống phải tiết kiệm, giặt giũ chỉ thi thoảng và tắm là một điều xa xỉ, không ít người cả tháng mới ra suối tắm một lần.

Vào mùa mưa nguồn nước “dồi dào” nhưng lại không đảm bảo an toàn bởi hầu hết các gia đình đều hứng nước mưa từ mái nhà lợp bằng pro-xi măng, nên nước chứa nhiều chất a mi ăng. Biết là nước đó không sạch nhưng bà con vẫn cứ dùng vì thói quen và cũng không biết lấy nước ở đâu sạch hơn. Đào giếng lấy nước như ở miền xuôi vẫn là “câu chuyện cổ tích” đối với đồng bào.

Trăn trở tìm nguồn nước

Tình trạng khan hiếm nước trên Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn từ lâu không còn là “chuyện riêng” của tỉnh Hà Giang. Chính phủ và các cơ quan chức năng đã vào cuộc nhằm giải quyết “cơn khát” cho bà con. Thực hiện Chương trình 134, tỉnh Hà Giang đã tiến hành xây dựng hơn 3.000 bể nước mưa, lu chứa nước, hệ thống dẫn nước tự chảy, 152 công trình nước sinh hoạt tập trung.

Thủ tướng Chính phủ cũng đã trích ngân sách Nhà nước xây dựng 91 hồ treo nhân tạo trên địa bàn bốn huyện vùng cao của tỉnh Hà Giang. Những công trình cung cấp nước đó đã phát huy tác dụng, phần nào giải quyết được tình trạng khan hiến nước cho người dân nơi đây.

anh-2.png

Thứ trưởng thường thực Bộ TN&MT Nguyễn Công Thành (thứ hai từ phải qua trái) khảo sát nguồn ngước dưới đất phát hiện tại lỗ khoan MV1 (năm 2008)

Một trong những dấu ấn tìm nước phải kể đến chương trình tìm kiếm nguồn nước dưới đất tại thị trấn Mèo Vạc do Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên nước miền Bắc (thuộc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên nước Quốc gia – Bộ TN&MT) thực hiện. Có thể nói, đây là địa bàn khó khăn nhất trong việc tìm kiếm nguồn nước.

Song với quyết tâm thay đổi lối sinh hoạt cho hợp vệ sinh, đảm bảo sức khỏe đẩy lùi bệnh tật, các kỹ sư địa chất thủy văn Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc bắt đầu bằng hành trình đào giếng nước sạch ở nơi vốn được mệnh danh là “vùng đất khát” với trùng trùng núi đá và đá.

Tiến sỹ Nguyễn Văn Đản, nguyên Liên đoàn trưởng Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc chia sẻ, năm 2003, khi ấy ông là Liên đoàn phó Liên đoàn Địa chất thủy văn - Địa chất công trình miền Bắc đã cùng một số anh em trong Liên đoàn đi khảo sát điều tra đánh giá nguồn nước tại tỉnh Hà Giang. Khi Đoàn vào thăm một trường phổ thông thuộc huyện Mèo Vạc, có một chuyện đầy ấn tượng mà đến giờ ông vẫn không thể quên.

Đó là, qua tiếp xúc với giáo viên của trường, các anh được biết, nước ở đây vô cùng khan hiếm, người dân phải chắt chiu từng giọt để phục vụ cho sinh hoạt. Giáo viên là đối tượng đặc biệt, được ưu tiên ăn, uống sinh hoạt bằng nước mưa từ mái tôn otsnam. Còn bà con chỉ dám ăn uống, sinh hoạt bằng nước mưa hứng từ mái nhà tranh hoặc xi măng. Những chi tiết này càng thôi thúc ông và anh em trong Liên đoàn sớm tìm ra được nguồn nước cho bà con.

Những “trái ngọt” đầu tiên

Để tìm nguồn nước cho thị trấn Mèo Vạc, một vùng khô khát trên cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang), trong gần 4 năm 2009-2012, các đơn vị thi công thuộc Liên đoàn đã nỗ lực vượt lên mọi khó khăn, thiếu thốn đời thường để hoàn thành Đề án "Điều tra, đánh giá chi tiết tài nguyên nước dưới đất khu vực thị trấn Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang", góp phần phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo an ninh, quốc phòng tại vùng biên ải xa xôi của Tổ quốc.

anh-3(1).png
Bơm nước thí nghiệm ở lỗ khoan CT5

Hồi đó, mặc gió mưa, đường đẫm bùn nước sau cơn bão số 5, Đoàn công tác do Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước Quốc gia chủ trì với sự tham gia của đại diện một số Vụ chức năng thuộc Bộ TN&MT, Liên đoàn Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước miền Bắc… vẫn đến thị trấn Mào Vạc, Hà Giang, nơi cánh thợ khoan đang khẩn trương thi công 4 ỗ khoan cuối cùng để kết thúc Đề án đúng tiến độ.

Hầu hết anh em ăn ở, làm việc trong những căn lán sơ sài, căng bạt tránh nắng mưa và túc trực bên các máy khoan đang thi công các lỗ khoan CT1, CT2, CT5 và CT7 từ sáng sớm đến tối mịt. Đáng lo lắng nhất của nghề khoan là sự cố, hỏng hóc. Hỏng các chi tiết rất nhỏ của máy khoan cũng đều phải về xuôi mới mua được. Còn sự cố khi khoan là sập lở thành, kẹt, tụt cần khoan. Khi khoan gặp nước, sự cố càng xảy ra mạnh.

Một trong các biện pháp xử lý là phải dùng dung dịch sét để khống chế. Có lỗ khoan đã tiêu tốn hàng trăm tấn đất sét phải chuyên chở từ vùng đồng bằng lên phục vụ thi công. Điều nữa là nước rửa khi khoan. Có một nghịch lý là nếu khoan trúng mạch nước ngầm, khi khoan sẽ mất nước, mạch nước ngầm càng giàu thì càng mất nước nhiều khi khoan.

Có lỗ khoan đã phải thuê riêng một xe tec chở nước để khoan. Để thực hiện đề án, đã thi công hàng chục lỗ khoan, riêng vùng thị trấn có 13 lỗ khoan. Công việc thầm lặng kéo dài liên tục gần 10 năm từ 2003 đến 2012.

Công lao khó nhọc thi công đề án của cán bộ công nhân viên Liên đoàn đã được đền đáp. Năm 2007 kết thúc đề án điều tra đánh giá nước dưới đất huyện Mèo Vạc, riêng ở vùng thị trấn đã khoan đến 6 lỗ khoan, chỉ có 1 lỗ khoan MV1 ở xã Pả Vi là có nước, lượng nước được bơm lên ổn định là 3,64 l/s, tức là có thể khai thác 314 m3 mỗi một ngày. Khỏi phải nói, bà con phấn khởi như thế nào.

Trong câu chuyện, các anh "lính khoan" không giấu nổi niềm vui được mang sức trẻ cống hiến cho việc tìm kiếm nguồn nước trên cao nguyên núi đá. Dẫu có khó khăn nhưng qua thời gian triển khai Đề án có thể khẳng định: Các hạng mục công việc được tiến hành đúng trình tự của công tác điều tra địa chất cơ bản từ giải đoán ảnh, khảo sát, đo địa vật lý, lựa chọn vị trí lỗ khoan, thi công khoan, hút nước thí nghiệm, lấy và phân tích đánh giá chất lượng mẫu nước… đều đảm bảo yêu cầu kỹ thuật.

Tiến sỹ Nguyễn Văn Đản nhớ lại, tin vui lên đến tỉnh, đến tận Trung ương. Cả 7 đồng chí trong Ban Thường vụ Tỉnh ủy đều đến tận nơi để khảo sát việc thực hay hư? Có đồng chí còn trăn trở: không biết khai thác như thế rồi có cạn hết không? Đồng chí Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng nhân đi công tác qua cũng đến uống thử nước giếng khoan. Đồng chí có nói: Đồng bào uống được thì tôi cũng uống được. Năm 2007, Bộ Tài nguyên và Môi trường lấy việc tìm ra nguồn nước dưới đất ở Mèo Vạc là 1 trong 10 sự kiện của Bộ trong năm.

Có nước, cái khát bao đời đang dần dần được hóa giải, người dân nhiều nơi trên cao nguyên đá Hà Giang bớt đi vất vả. Miền đá dần hết khát. Đó là thành quả và sự vươn lên của chính quyền, người dân và sự quan tâm của Chính phủ với miền biên cương địa đầu Tổ quốc Việt Nam.

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Đồng Nai: Nâng cao hiệu quả công tác quản lý, sử dụng tài nguyên nước
(TN&MT) - Được sự quan tâm chỉ đạo của UBND tỉnh Đồng Nai, Sở TN&MT Đồng Nai đã và đang chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan triển khai thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằn nâng cao hiệu quả công tác quản lý, sử dụng tài nguyên nước phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh Đồng Nai.
Đừng bỏ lỡ
  • Tiền Giang: Quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước giúp giảm nghèo bền vững
    (TN&MT) - Trước tình hình hiện nay khi biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, khó lường, tỉnh Tiền Giang đã và đang tổ chức thực hiện nhiều biện pháp, giải pháp tăng cường bảo vệ, khai thác và sử dụng hiệu quả, hợp lý nguồn tài nguyên nước (TNN) trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài, góp phần phục vụ giảm nghèo bền vững, thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển.
  • Sử dụng hiệu quả tài nguyên nước hồ thủy điện Ialy tạo sinh kế cho người dân
    (TN&MT) - Trải dài trên địa bàn 2 tỉnh Gia Lai và Kon Tum, hồ thủy điện Ialy không những phục vụ hiệu quả cho hoạt động khai thác thủy điện của Nhà máy thủy điện Ialy mà còn là nguồn cung cấp nước tưới tiêu cho nông nghiệp, ngư nghiệp và phát triển du lịch.
  • Sử dụng hiệu quả tài nguyên nước giúp người dân Sơn La thoát nghèo
    (TN&MT) - Phát huy lợi thế hơn 23.000 ha mặt nước diện tích lòng hồ thủy điện Sơn La và Hòa Bình, những năm qua, tỉnh Sơn La đã triển khai nhiều giải pháp khai thác, sử dụng mặt nước lòng hồ để nuôi trồng thủy sản, góp phần xóa đói, giảm nghèo, giải quyết việc làm cho nhân dân, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
  • Sớm hoàn thiện chính sách pháp luật để quản lý hiệu quả tài nguyên nước
    (TN&MT) - Đây là ý kiến của các nhà quản lý, chuyên gia trong và ngoài nước, các doanh nghiệp tại Hội thảo "Chính sách ngành nước - phát triển bền vững" nằm trong khuôn khổ Tuần lễ Nước Việt Nam 2022.
  • Tìm “mạch ngọt” trên mỏm đá tai mèo
    (TN&MT) - Ở cao nguyên đá Hà Giang, nước có trong câu chuyện của những người đàn ông mỗi sáng, trong câu chuyện của những người đàn bà bên bếp lửa, nước ám ảnh cả trong những giấc ngủ của các em bé người Mông.
  • Đông Hòa (Phú Yên): Dân khát nước khi sống bên cạnh nhà máy nước sạch
    Công trình Trạm nước sạch xã Hòa Xuân Đông, thị xã Đông Hòa được đầu tư xây dựng gần 10 tỷ đồng và đưa vào hoạt động từ năm 2017 với công suất thiết kế cung cấp nước sạch cho hơn 1.800 hộ dân trên địa bàn xã. Tuy nhiên hiện nay, công trình này chỉ mới cung cấp nước cho khoảng 350 hộ dân.
  • Khai mạc Tuần lễ Nước Việt Nam 2022
    (TN&MT) - Sáng 10/11, tại Hà Nội, Tuần lễ Nước Việt Nam 2022 (VietNam Water Week 2022) đã chính thức khai mạc. Sự kiện do Hội Cấp thoát nước Việt Nam chủ trì, Bộ Xây dựng và Cổng TTĐT Chính phủ bảo trợ.
  • Điện Biên quản lý sử dụng các công trình thủy lợi, hồ chứa
    (TN&MT) - Xác định tầm quan trọng của nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp, để nâng cao và phát huy hiệu quả các hồ chứa công trình thủy lợi, tỉnh Điện Biên yêu cầu các đơn vị trên địa bàn quản lý khai thác tốt các công trình thủy lợi; xây dựng kế hoạch phòng chống, theo dõi thông tin khí tượng thủy văn, kiểm kê nguồn nước trong công trình thủy lợi, thực hiện tưới tiết kiệm… Qua đó, các công trình thủy lợi phát huy hiệu quả, đáp ứng nhu cầu tưới tiêu trong sản xuất nông nghiệp của người dân.
  • Infographic: Tiết kiệm nước trong sản xuất nông nghiệp giúp nông dân giảm nghèo bền vững
    (TN&MT) - Tưới tiên tiến, tiết kiệm nước trong sản xuất nông nghiệp là một xu hướng sản xuất của một nền nông nghiệp hiện đại, tiên tiến mang lại nhiều lợi ích về hiệu quả kinh tế lẫn môi trường. Thế nhưng việc ứng dụng hệ thống tưới tưới tiên tiến, tiết kiệm nước không phải nông dân nào cũng nhận thức được và có khả năng về nguồn vốn để đầu tư.
  • Bà Nguyễn Thị Thu Linh giữ chức Chánh Văn phòng Thường trực Ủy ban sông Mê Công Việt Nam
    (TN&MT) - Ngày 8/11, tại Hà Nội, Bộ TN&MT đã tổ chức Lễ công bố và trao Quyết định số 2889/QĐ-BTNMT của Bộ trưởng Bộ TN&MT bổ nhiệm bà Nguyễn Thị Thu Linh, Quyền Chánh Văn phòng Thường trực Ủy ban sông Mê Công Việt Nam giữ chức Chánh văn phòng Thường trực Uỷ ban sông Mê Công Việt Nam.
  • Tuần lễ Nước Việt Nam 2022 - Động lực cho sự phát triển bền vững ngành Nước
    (TN&MT) - "Tuần lễ Nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2022" với chủ đề "Chính sách ngành nước - Phát triển bền vững" do Hội Cấp thoát nước Việt Nam chủ trì tổ chức lần đầu tiên sẽ diễn ra từ ngày 9-11/11 tại Hà Nội.
  • Lạng Sơn: Khai thác tiềm năng nước mặt để phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững
    (TN&MT) - Với lợi thế gần 1.300 ha diện tích mặt nước, thuận lợi để phát triển thủy sản, những năm qua, tỉnh Lạng Sơn đã tập trung triển khai các cơ chế, chính sách hỗ trợ người dân phát triển kinh tế lòng hồ, góp phần nâng cao thu nhập. Song song đó, tỉnh cũng luôn chú trọng công tác bảo vệ môi trường, nguồn nước, hướng tới phát triển bền vững.
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO