Thách thức trong phát triển nông nghiệp bền vững tại Tây Nguyên

TS Phan Việt Hà - Phó Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâ | 13/11/2022, 14:39

(TN&MT) - Tây Nguyên có tổng diện tích đất nông nghiệp trên 5 triệu hecta, chiếm 91,75% diện tích đất tự nhiên, trong đó có 1,3 triệu hecta đất đỏ bazan. So với 7 vùng sinh thái của nông nghiệp Việt Nam, Tây Nguyên có lợi thế cạnh tranh với quỹ đất bazan tập trung, điều kiện sinh thái và lượng mưa lớn, bình quân diện tích sản xuất hộ gia đình rộng hơn so với các nơi khác.

Tuy nhiên, việc phát triển nông nghiệp tại đây vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn và thách thức trong tiến trình phát triển bền vững, thu nhập của người nông dân chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế.

Suy thoái môi trường đất, nước đang ở ngưỡng báo động

Theo các nghiên cứu thuộc Chương trình Tây Nguyên 3 năm 2016, Tây Nguyên hiện có hơn 1 triệu ha đất bị thoái hóa nặng và rất nặng, chiếm 20,5% diện tích tự nhiên của vùng. Đây là những diện tích thoái hóa đất đã thể hiện rõ đến mức khó có thể canh tác nông nghiệp bình thường.

Thực tiễn vài năm trở về đây, diện tích đất biểu hiện thoái hóa có thể cao hơn nhiều so với con số trên. Theo đánh giá của Viện Khoa học kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, phần lớn đất đai đang sản xuất nông nghiệp hiện nay, đặc biệt là các vùng chuyên canh cà phê, hồ tiêu lâu đời ở Tây Nguyên đang có sự biến động lớn về lý, hóa tính và cả sinh học theo hướng tiêu cực và ảnh hưởng xấu cho việc canh tác nông nghiệp.

anh-1.jpeg
Đất canh tác ở Tây Nguyên ngày càng khô cằn

Hệ lụy của thoái hóa đất là làm suy giảm độ phì nhiêu của đất được thể hiện qua các chỉ tiêu như đất bí chặt, chua hóa, khả năng giữa ẩm, giữ dinh dưỡng kém; hiệu quả sử dụng phân bón thấp; hệ vi sinh vật đất chủ yếu là vi sinh vật gây hại; sâu bệnh hại từ đất phát triển nhanh và mạnh ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

Đối với tài nguyên nước, khảo sát của Đoàn địa chất 704 cho thấy, mực nước ngầm tiềm năng không còn nhiều như những năm về trước. Rất nhiều vùng canh tác nông nghiệp trước đây giếng khơi đào khoảng 15-20m là có nước thì những năm gần đây phải đào đến 25-30m. Đối với giếng khoan thì phải khoan sâu đến gần 100m mới có nước.

Biến đổi khí hậu đang diễn ra phức tạp

Trong khoảng 10 năm trở lại đây, người dân làm nông nghiệp ở Tây Nguyên đã thấy rõ tác động của biến đổi khí hậu lên lĩnh vực trồng trọt. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán kéo dài, mưa lớn bất thường đã gây thiệt hại nặng nề cho nhiều diện tích cây trồng, đặc biệt các cây trồng chủ lực như hồ tiêu, cà phê...

Ảnh hưởng rõ nét nhất của biến đổi khí hậu là hiện tượng mùa mưa kết thúc sớm, kết hợp với các cơn mưa muộn làm cho cây cà phê nở hoa sớm và không tập trung ảnh hưởng đến năng suất; mùa khô thì kéo dài. Chẳng hạn, mùa khô năm 2016 -2017, theo thống kê sơ bộ, diện tích cà phê ở Tây Nguyên không đủ nước tưới lên tới 100 nghìn héc ta, nghiêm trọng nhất là Đắk Lắk và Gia Lai với hơn 40% diện tích cà phê bị ảnh hưởng bởi thiếu nước tưới. Đối với cây hồ tiêu, tuy mức độ ảnh hưởng được đánh giá ít nghiêm trọng hơn do đặc điểm mùa vụ khác so với cà phê nhưng hạn hán kéo dài và thiếu nước tưới cũng ảnh hưởng đến năng suất vườn cây.

anh-2(2).jpg
Nhiều diện tích cà phê của người dân Tây Nguyên khô héo vì hạn hán mùa vụ năm 2016 - 2017

Không chỉ ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây trồng, biến đổi khí hậu còn làm suy thoái tài nguyên đất và nước, giảm hiệu quả sản xuất, ảnh hưởng tiêu cực đến người lao động. Điều này không chỉ gây thiệt hại kinh tế trước mắt mà còn gây khó khăn cho người nông dân trong quá trình chăm sóc cây trồng. Nguy hiểm hơn, về lâu dài, biến đổi khí hậu có thể phá vỡ quy luật phát triển của các loại cây trồng đã hình thành tại Tây Nguyên. Thực tế cho thấy, khoảng 3 năm trở lại đây, hiện tượng cà phê, hồ tiêu ra hoa trái mùa tại một số vùng trồng ngày càng phổ biến, nguyên nhân chính là do thời tiết mưa, nắng thất thường, không theo quy luật thông thường như trước đây.

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng thiếu bền vững

Trong những năm gần đây, xu hướng trồng xen cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm trên vườn cà phê đã góp phần đa dạng hóa sản phẩm, tạo thêm việc làm, nâng cao và ổn định thu nhập cho người dân, hạn chế được những rủi do về giá cả và biến động của thị trường. Tuy nhiên, mặc dù Quy trình kỹ thuật trồng xen canh đã được ban hành, tuy nhiên quy trình cụ thể cho từng loại cây trồng như hồ tiêu, sầu riêng, bơ, điều,... mới bước đầu được áp dụng, do vậy một số kỹ thuật như: giống, mật độ trồng, bón phân, tưới nước, tạo hình cho cây trồng xen và cây cà phê chưa được tổng kết cụ thể để có điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương.

trong-xen.jpg
Xu hướng trồng xen cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm trên vườn cà phê

Ngoài ra, người trồng thường có xu hướng ưu tiên cây có giá trị kinh tế cao nên không tuân thủ các khuyến cáo kỹ thuật. Hơn nữa, việc trồng xen cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm trong cà phê thiếu sự gắn kết doanh nghiệp về đầu ra cho sản phẩm nhất là vùng sâu vùng xa nên hiệu quả trồng xen chưa cao.

Việc ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất chưa đồng bộ

Theo điều tra qua nhiều năm của Viện KHKT Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, mặc dù đã được phổ biến quy trình kỹ thuật, vẫn có tới 60% nông dân trồng cà phê và 45% nông dân trồng tiêu sử dụng phân bón là không hợp lý, mất cân đối và 70% nông dân bón phân hóa học với liều cao hơn nhiều so với khuyến cáo và so với năng suất đạt được. Đặc biệt khi giá nông sản cà phê, hồ tiêu cao thì có đến 90 – 100% hộ nông dân bón phân hóa học cao hơn với mong muốn đạt được năng suất và thu nhập tối đa. Tỷ lệ hộ nông dân quan tâm đến phân hữu cơ còn thấp, chỉ khoảng 40%.

Ngoài ra hiện nay, với diễn biến của biến đổi khí hậu và sự đa dạng về dịch hại, người nông dân đã sử dụng các loại thuốc BVTV hóa học với số lượng, chủng loại ngày càng gia tăng; phun với nồng độ và cả liều lượng, tần suất cao hơn so với khuyến cáo; đặc biệt vào các thời điểm giá nông sản cao. Điều này dẫn đến sự nghèo kiệt về tính đa dạng sinh học; mất cân bằng về thiên địch; cân bằng hệ vi sinh vật trong đất bị phá vỡ; hình thành nhiều quần thể có hại cho đất và cây trồng; từ đó đất đai bị ô nhiễm, suy thoái, mất sức sản xuất.

Đối với những cây trồng chủ đạo đòi hỏi các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe như cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả, cần phát triển thêm một phân khúc sản phẩm theo hướng hữu cơ để tạo ra sản phẩm chất lượng cao, sản phẩm sạch và an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế. Đây cũng là một bước tiến trong việc phát triển nông nghiệp tái sinh, nông nghiệp tuần hoàn bền vững, giảm phát thải phù hợp với cam kết COP26 của Việt Nam.

Cần tập trung thực hiện nghiêm ngặt các định hướng sản xuất theo hướng hữu cơ và có định hướng rõ ràng về địa bàn và thị trường cho sản phẩm. Bên cạnh đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn về nông nghiệp hữu cơ cần phải đồng bộ và cần có sự công nhận, thừa nhận của quốc tế.

Bài liên quan
  • Hưởng lợi từ Dự án giảm nghèo Tây Nguyên
    (TN&MT) - Bộ Kế hoạch và Đầu tư kết hợp với Ngân hàng Thế giới vừa tổ chức Hội nghị kết thúc Dự án Giảm nghèo khu vực Tây Nguyên (2014 - 2019) tại Hà Nội. Sau 5 năm triển khai, dự án đã góp phần nâng cao đời sống, cải thiện thu nhập cho hàng trăm nghìn người khu vực này.

(0) Bình luận
Nổi bật
Kinh nghiệm của Thụy Điển về tăng nguồn năng lượng tái tạo trong hệ thống điện
(TN&MT) - Hệ thống điện của Thụy Điện có thiết kế tương tự Việt Nam nhưng vẫn đảm bảo vận hành ổn định trong điều kiện công suất điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi và điện mặt trời cao. Những kinh nghiệm, giải pháp của Thụy Điển đã được chia sẻ tại Hội thảo kỹ thuật “Chuyển đổi năng lượng - Vai trò của hệ thống điện”, do Đại sứ quán Thụy Điển phối hợp cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tổ chức vào chiều ngày 7/11, tại Hà Nội.
Đừng bỏ lỡ
  • Gia Lai triển khai nhiều mô hình kinh tế chủ động thích ứng BĐKH
    (TN&MT) - Những năm gần đây, trước những tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH), tỉnh Gia Lai đã chủ động có nhiều giải pháp thích ứng phù hợp với từng ngành, lĩnh vực. Phóng viên Báo TN&MT có cuộc trao đổi với ông Kpă Thuyên - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai về những giải pháp thích ứng BĐKH phục vụ hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
  • Thời tiết 6/12: Nam Bộ và Tây Nguyên mưa rào và dông vài nơi
    (TN&MT) - Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, dự báo thời tiết ngày hôm nay 6/12 tại các tỉnh, thành thuộc khu vực Nam Bộ và Tây Nguyên có mây, có mưa rào và dông vài nơi, riêng chiều tối có mưa rào và dông rải rác. Gió đông bắc cấp 2-3. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh.
  • Chủ động ứng phó mưa lớn, lũ quét và gió mạnh trên biển
    (TN&MT) - Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về Phòng chống thiên tai vừa có văn bản gửi Ban Chỉ huy PCTT&TKCN các tỉnh, thành phố từ Hà Tĩnh đến Khánh Hòa về việc ứng phó mưa lớn, lũ, lũ quét, sạt lở đất và gió mạnh trên biển.
  • Ngày 5/12, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trời rét
    (TN&MT) - Theo Trung tâm Dự báo KTTV Quốc gia, sáng sớm nay (5/12), không khí lạnh đã ảnh hưởng đến hầu hết khu vực Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và một số nơi ở Trung Trung Bộ. Ở vịnh Bắc Bộ đã có gió Đông Bắc mạnh cấp 6, giật cấp 7.
  • Tổng kết khóa học vận hành thị trường các-bon tại Việt Nam
    (TN&MT) - Ngày 2/11, tại Hà Nội, Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Chương trình Aus4Skills đã tổ chức Hội thảo Tổng kết khóa học Vận hành thị trường các-bon và các cơ chế hợp tác theo Thỏa thuận Paris. Đây là khóa học ngắn hạn từ Học bổng Chính phủ Australia nằm trong khuôn khổ Chương trình hợp tác giữa Australia và Việt Nam.
  • Quảng Nam: Mưa lớn gây sạt lở hơn 1.000 m3 đất đá trên đường Hồ Chí Minh
    (TN&MT) - Sạt lở trên đường Hồ Chí Minh đoạn qua huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam khiến hơn 1.000 m3 đất đá trong đó có nhiều tảng đá lớn tràn xuống đường, gây ách tắc giao thông
  • Phát huy lợi ích đa chiều từ nông nghiệp sinh thái
    (TN&MT) – Ngày 29/11, tại Hà Nội, Mạng lưới Nông nghiệp sinh thái khu vực Đông Nam Á (ALiSEA) đã tổ chức hội thảo tổng kết năm 2022 với chủ đề: “Hướng đến chuyển đổi nông nghiệp sinh thái”. Tại hội thảo, các thành viên mạng lưới đến từ Việt Nam, Lào, Campuchia đã cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm thúc đẩy chuyển đổi nông nghiệp sinh thái (NNST) và đề xuất kế hoạch hành động cho năm 2023.
  • Australia hỗ trợ 6 dự án về thị trường các-bon tại Việt Nam
    (TN&MT) - Ngày 29/11, tại Hà Nội, Đại sứ quán Australia đã công bố 6 dự án thúc đẩy sự phát triển của các thị trường các-bon tại Việt Nam, trong khuôn khổ Nền tảng Đối tác Kinh doanh (BPP) của Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT). Tổng vốn đầu tư các dự án là 3,7 triệu USD, trong đó, DFAT sẽ hỗ trợ 3,3 triệu USD.
  • Thúc đẩy hợp tác tăng trưởng xanh giữa Việt Nam và Hàn Quốc
    (TN&MT) - Ngày 29/11, tại Hà Nội, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc chủ trì, Cơ quan Xúc tiến thương mại và đầu tư Hàn Quốc (KOTRA) tổ chức Diễn đàn hợp tác tăng trưởng xanh Việt Nam – Hàn Quốc.
  • Chủ động ứng phó mưa lũ, rét đậm và gió mạnh trên biển
    (TN&MT) - Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia về Phòng chống thiên tai vừa có văn bản gửi Ban Chỉ huy PCTT&TKCN các tỉnh/TP Bắc Bộ, Trung Bộ và các tỉnh ven biển từ Quảng Ninh đến Bình Định về việc ứng phó mưa lũ, rét đậm, rét hại và gió mạnh trên biển.
  • Dự báo sớm - Chìa khóa cảnh báo hiệu quả thiên tai, giúp giảm nghèo bền vững
    (TN&MT) - Thiên tai là loại hình gây ảnh hưởng tiêu cực đến mọi quốc gia, người dân ở mọi địa hình, khu vực và không báo trước cho bất cứ ai. Do tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp, cực đoan và gây thiệt hại rất lớn về người và tài sản. Trong bối cảnh đó, đầu tư phát triển khoa học công nghệ, từ đó dự báo sớm thiên tai được coi là chìa khóa giúp ứng phó kịp thời, giảm thiểu thiệt hại, đảm bảo phát triển kinh tế-xã hội, góp phần giảm nghèo bền vững.
  • Họp Nhóm điều hành Hiệp hội Khí tượng khu vực II Châu Á lần thứ 18
    (TN&MT) - Chiều 28/11, tại thành phố Abu Dhabi (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất), đã diễn ra Cuộc họp của Nhóm điều hành Hiệp hội Khí tượng khu vực II Châu Á (RA II) lần thứ 18.
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO