Nụ cười Tây Nguyên

Hồ Huy | 13/09/2022, 11:35

(TN&MT) - Tây Nguyên dồn cồng đuổi trống bắt chiêng quanh nhà rông, Tây Nguyên phải lòng tượng gỗ nhà mồ, Tây Nguyên rầm rập Bản Đôn, Tây Nguyên nồng nàn cơm mới...

Tây Nguyên là gì ư? Có gì đâu mà Tây Nguyên nhỉ? Tôi đã từng hỏi lòng mình câu ấy, rồi tự mình tìm ra câu trả lời. Đơn giản, với tôi, Tây Nguyên là một nụ cười.

Tôi chỉ là một kẻ vô danh, bàn chân mang đôi giày fake quen thuộc, đến bắt vạ ở nơi xa lạ này. Ai ai đã lầm, tôi còn lầm hơn, Tây Nguyên đâu phải xa lạ. Chỉ có tôi là người xa lạ, đến cao nguyên để thấy mình nhạt thếch. Lửa vẫn cháy từ hôm bụng bảo dạ bập bùng. Tôi biết kể từ đâu bây giờ, tôi biết thở từ đâu bây giờ, hãy cứ là một kẻ vô danh nắm tay con ma rừng đi tìm nữ thần mặt trời, đi tìm lời ru, đi tìm Chapi*.

Có nhiều khi tôi từng ghen tị với một đôi giày fake. Bởi dù là fake thì nó vẫn không phải vô danh. Nhưng Ray Bradbury từng kiêu hãnh: Hãy ngắm nhìn thế giới. Điều đó tuyệt vời hơn bất cứ giấc mơ nào. Bởi vậy, đôi khi tôi thà là kẻ vô danh…

13.1.png

Đến Tây Nguyên ngắm núi cao rừng sâu và đi tìm nghe tiếng đàn Chapi, tìm giấc mơ mang hồn tiếng đàn tre của người Raglai. Tôi đi theo tiếng gọi tha thiết mà chàng du ca Tây Nguyên Y Moan từng rực cháy trong tình khúc của nhạc sĩ Trần Tiến. “Ôi Raglai những rừng cây ngọn núi mang tiếng đàn… Chapi… Ai yêu tự do yêu rừng xanh thì lên núi nghe đàn… Chapi…”.

Đêm đêm, ngọn gió từ Chư Yang Sin trở về luồn vào bếp lửa giữ ấm nhà sàn, siết chặt tay những người đồng tộc. Khi cần rượu như thác chồng Đray Sap nức nở đổ tìm thác vợ Đray Nu, trên chiếc chóe cổ ủ bao đời men lúa mẹ nồng nàn vít xuống là lúc tiếng chiêng ngân lên những cung bậc khắc khoải sinh sôi. Ca từ và giai điệu trong các tác phẩm của Nguyễn Cường, Trần Tiến, Yphôn Ksor, của Linh Nga Niê KĐăm, của Krazăn Đich, Krazăn KPlin… lại thêm một lần, lại thêm nhiều lần, thống thiết, cuồng nhiệt và thẳm sâu.

Ai thương ai, yêu ai, quên ai như con đường dài. Ai Chư Yang đêm đêm mơ khuya ban mai nương dài một bóng thần. Những thông điệp của niềm khát khao cần một sự sẻ chia, một lời giải đáp. Những đứa con của đại ngàn trái tim là những ngôi nhà dài, những bến nước xưa, những bức tượng nhà mồ cười gió mưa, tiếng chiêng gọi ngải đêm sâu hay những đêm khan huyền hoặc ai hư ai thực.

Theo quan niệm tâm linh của đồng bào Tây Nguyên, khi một người từ bỏ trần gian để về với Yàng - “chết” không có nghĩa là chấm hết tại đây mà họ tin rằng linh hồn người mới khuất ấy vẫn quanh quẩn đâu đó cho đến khi lễ bỏ mả diễn ra. Tượng nhà mồ làm cho ai đó mới đến Tây Nguyên phải hồn xiêu phách lạc. Có những buổi chiều nghênh ngang hơi rừng, những giọt mưa xám xằng xám xịt u uẩn bên khu linh mộ làm cho Tây Nguyên trở thành một nụ cười bí hiểm. Vậy đấy, vốn dĩ Tây Nguyên là một nụ cười.

13.2.jpg

Trong đôi mắt đen nâu như dòng Krông Ana ánh lên giấc mơ trở về với những mùa thơ mộng. Dòng Krông Nô vạm vỡ quấn quýt hoang dại những ngọn gió trùng phùng. Đó là mùa cao nguyên, đó là khèn Đinh Puốt, đó là những chiếc chong chóng chầm chậm quay từ Kon Tum về Gia Lai. Tiếng trâu gọi lục lạc thong dong về buôn. Tiếng đàn tre đẩy nước ngoài bến sông đến ăn nằm với thời gian vĩnh cửu. Tiếng con chim Tia Chôm, con chim Phí bay về ngẩn ngơ núi xa mờ xa. Thương con nai, con hươu tha thẩn bìa rừng gọi bầy thiêm thiết. Tây nguyên là gì ư, Tây Nguyên là một nụ cười.

Ở Tây Nguyên, có những ngôi làng tuổi bằng đại ngàn, mà hầu như thanh niên nào cũng biết chơi ít nhất một loại nhạc cụ. Từ đời ông, đời cha, từ mùa lúa năm này, từ mùa bắp năm kia, những âm thanh của đất, của trời, của những dòng thác reo vui, của những con sông cặm cụi nuôi dưỡng âm thanh. Âm nhạc ngủ ở nơi đây, thức dậy ở nơi đây, đắm say từ khi một đứa trẻ ra đời. Tiết mục cồng chiêng của những ngôi làng ở Tây Nguyên chưa bao giờ làm no cái bụng người réo rắt. Đó không chỉ là sự hòa tấu nhịp nhàng của cồng chiêng với nhiều nhạc cụ khác mà từng động tác, biểu cảm khuôn mặt của người Tây Nguyên cũng ám ảnh một niềm say mê kiêu hãnh.

Cồng chiêng Tây Nguyên gắn liền với con người trong những bước đi quan trọng của đời người, khi ra đời có tiếng cồng chiêng làm lễ thổi tai. Lúc trưởng thành, lúc già, lúc cưới xin, khi đón khách, khi bỏ mả, lúc lên nhà mới… đều không thể thiếu tiếng cồng chiêng. Tiếng chiêng còn là mật mã âm thanh, nghe tiếng chiêng của người Tây Nguyên có thể biết người nổi chiêng việc vui, sự buồn, để cùng chia sẻ.

Xuất phát từ tình yêu dành cho núi rừng, nhạc sĩ Nguyễn Cường mang theo nỗi khát vọng của tuổi trẻ để khám phá những bí ẩn nơi miền đất mới. Chính điều đó đã thôi thúc ông tìm đến nơi đây dù cho mấy sông cũng lội mấy núi cũng trèo. Ông chia sẻ: “Cả Hà Nội trong tôi cùng đến với Tây Nguyên. Tôi tự thấy mình hợp với khí chất khoáng đãng, rộng lớn và mãnh liệt của Tây Nguyên”.

Xa như con đường thoăn thoắt đến những khu tượng nhà mồ ngoảnh mặt, tôi tìm về đêm rừng Lộc Bắc. Đêm ấy có tiếng chiêng níu chặt yêu thương, ngọn lửa ấm trong ngôi nhà dài, ấm những bàn tay ngày nay, ngày mai. Ấm cho cả những đêm rừng Tây Nguyên chập chừng trở về, tôi gặp lại những mắt sâu người sơn cước, những đôi mắt nâu ngước lên màu đất, thành thật như bếp lửa, như cồng chiêng đời chưa từng quên. Không gian đại ngàn buổi ấy bí hiểm mà thân thuộc, ngả cái bóng linh thiêng mà che chở những buôn làng, những dãy nhà dài, dài như tiếng chiêng và những con người bên ngoài mộc mạc mà vời vợi thẳm sâu như tiếng đàn Chapi. Như kẻ thương đàn Chapi.

Lạc bước vào cồng chiêng, tôi cứ man dại mà đi, cứ tê tái mà nhớ, cứ bồi hồi dã quỳ phố núi thênh thang. Không hiểu sao khi còn chưa một lần đặt chân tới Tây Nguyên tôi đã trộm nhớ những đàn voi cuộn rừng gọi đất, đã thầm thương mật ngọt chiêng cồng, đã xanh tình những mái nhà rông cao thẳm, đã hôn mê “uống nước nguồn miền Bắc” từ tít tắp bóng cây kơnia. Và trong xa xăm của tâm tưởng là trường ca Đam San ngập ngừng say lửa, giọng kể khan trầm hùng, tôi như đêm bập bùng, tôi như ai vội mừng: Yêu thương còn dài “dài như một tiếng chiêng ngân”.

Khi đến Tây Nguyên, tôi mới nhận ra rằng chỉ có tôi là người lạ chứ Tây Nguyên chẳng hề xa lạ. Tây Nguyên là một nụ cười, Tây Nguyên là một lời ru, Tây Nguyên là một tiếng đàn Chapi hay Tây Nguyên chỉ là một ngọn lửa ngày bập tháng bùng. Có nhiều khi tôi từng ghen tị với một đôi giày fake. Bởi dù là fake thì nó vẫn không phải thứ vô danh. Nhưng trái tim tôi nhảy ra khỏi ngờ vực dỗ dành: Hãy ngắm nhìn thế giới. Điều đó tuyệt vời hơn bất cứ giấc mơ nào. Và nụ cười Tây Nguyên hẳn là một trong những giấc mơ ủ những thề nguyền yêu thương.

*Mượn tứ trong bài hát “Đi tìm nữ thần mặt trời” và “Giấc mơ Chapi”

Bài liên quan
  • Ai ơi xuống biển thăm… rừng Cồn Đen
    Ai ơi, cùng tôi, đi xuống biển thăm... rừng Ai ơi, cùng tôi, lạc vào giấc mơ miền cổ tích Ai ơi, cùng tôi bước vào lều Nghênh Phong Ai ơi, cùng tôi, nghe các giáo sư kể chuyện!

(0) Bình luận
Nổi bật
Triển lãm “Sản phẩm sơn mài Việt Nam”
Ngày 28/11, triển lãm “Sản phẩm sơn mài Việt Nam” chính thức khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng. Đến dự có Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông và Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Ngô Thị Kim Yến.
Đừng bỏ lỡ
  • Bình Dương: Tổ chức sự kiện “Gặp gỡ Hàn Quốc - Meet Korea 2022”
    (TN&MT) - Sáng 11/11, UBND tỉnh Bình Dương đã phối hợp với Bộ Ngoại giao đồng tổ chức sự kiện “Gặp gỡ Hàn Quốc - Meet Korea 2022”. Sự kiện được tổ chức tại tỉnh Bình Dương nhằm thiết thực hướng đến kỷ niệm 30 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Hàn Quốc.
  • Mường Khương – Lào Cai: Lễ thượng cờ Tổ quốc trên đỉnh núi Cô Tiên
    Nhân dịp kỷ niệm 72 năm Ngày giải phóng huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai (11/11/1950 - 11/11/2022). ngày 10/11, UBND huyện Mường Khương đã làm Lễ thượng cờ Tổ quốc trên đỉnh núi Cô Tiên ngọn núi cao nhất của huyện Mường Khương.
  • Cậu bé mất cha từng xin cơm chùa khôn lớn và 26 năm không ngừng vượt lên số phận
    Từng thiếu cơm ba bữa phải xin cơm chùa lớn lên, Trương Chấn Sang nay đã trở thành người thầy mang con chữ tiếng Anh đến gần hơn những học sinh nghèo hiếu học. Câu chuyện anh chia sẻ trong chương trình Nối trọn yêu thương vừa qua đã truyền cảm hứng cho cộng đồng về tinh thần vượt lên nghịch cảnh.
  • Sắp diễn ra Lễ hội sáng tạo Hà Nội 2022
    (TN&MT) - Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hà Nội, Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội 2022 sẽ được diễn ra từ ngày 11 - 18/11. Đây là hoạt động góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng xã hội, các doanh nghiệp về thiết kế sáng tạo, đồng thời, kết nối, mở rộng hợp tác và phát huy các nguồn lực văn hóa của Hà Nội.
  • Nhiều hoạt động đặc sắc tại Festival Tràng An kết nối di sản – Ninh Bình năm 2022
    (TN&MT) - Festival Tràng An kết nối di sản – Ninh Bình năm 2022 với chủ đề “Hoa Lư vang mãi ngàn năm” sẽ được tổ chức từ ngày 17/11 – 19/11/2022 tại TP. Ninh Bình với rất nhiều hoạt động đặc sắc với mục tiêu giữ gìn, bảo tồn, tôn vinh các di sản văn hoá, góp phần xúc tiến du lịch, thương mại và mở rộng hợp tác.
  • Một thứ ánh sáng chậm trong thơ
    (TN&MT) - “VANG ÂM TIẾNG SÓNG” - Sóng của quê hương, đất nước; sóng của tình yêu con người, tình yêu đôi lứa… luôn vang trong trái tim, để từ đó, những tứ thơ bật mầm…
  • Sắp diễn ra Lễ hội Áo dài Hà Nội 2022
    (TN&MT) - Thông tin từ Sở Du lịch thành phố Hà Nội, trong các ngày từ 2 đến 4/12 tới đây sẽ diễn ra Lễ hội Áo dài du lịch Hà Nội 2022. Đây là sự kiện góp phần bảo tồn, phát triển các giá trị văn hóa truyền thống và tôn vinh tà áo dài truyền thống của dân tộc Việt Nam…
  • Hát giữa biển đảo Tổ quốc
    (TN&MT) - Hát cho bộ đội Trường sa nghe không chỉ là món ăn tinh thần ý nghĩa nhớ lâu, thấm sâu, mà còn là “sợi dây liên kết” giữa đất liền với Trường Sa thêm gần gũi, là động lực giúp cán bộ chiến sĩ vững chắc tay súng canh giữ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc nơi đầu sóng ngọn gió.
  • Ủy ban Dân tộc: Khảo sát ấn phẩm báo chí để tuyên truyền phù hợp với đồng bào
    (TN&MT) - Thực hiện Đề án “Tiếp tục thực hiện chính sách cấp một số ấn phẩm báo, tạp chí và nghiên cứu đổi mới hình thức cung cấp thông tin phù hợp với điều kiện đặc thù của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN), vùng đặc biệt khó khăn” giai đoạn 2023 - 2025 theo Quyết định số 660/QĐ-UBDT ngày 30/9/2022 của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc, Vụ Tuyên truyền (Ủy ban Dân tộc) đã tổ chức điều tra, khảo sát tại các tỉnh Trà Vinh, Kiên Giang từ ngày 12/10 đến ngày 21/10/2022.
  • Võng La: Tiếp nối trang sử anh hùng
    Trên mảnh đất Võng La (Đông Anh - Hà Nội), quá khứ anh hùng, di sản tinh thần vô giá luôn hiển hiện trong sự trân trọng, tự hào của thế hệ hôm nay.
  • Nhiều hoạt động văn hóa đặc sắc chào mừng 68 năm Ngày Giải phóng Thủ đô
    (TN&MT) - Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP. Hà Nội, kỷ niệm 68 năm Ngày Giải phóng Thủ đô, Hà Nội đã triển khai nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật đặc sắc, hấp dẫn tại nhiều điểm đến di sản, giao lưu văn hóa, nhằm phục vụ đông đảo công chúng Thủ đô, du khách trong nước và quốc tế.
  • Bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc Mường gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2023-2030
    (TN&MT) - UBND huyện Nho Quan (Ninh Bình) vừa ban hành Kế hoạch số 147/KH-UBND xây dựng Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc văn hóa dân tộc Mường gắn với phát triển du lịch” giai đoạn 2023-2030.
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO