Những luật tục thúc đẩy người dân tộc thiểu số tham gia bảo vệ rừng

Linh Chi | 04/09/2021, 21:42

(TN&MT) - Việt Nam có rất nhiều khu rừng truyền thống. Loại hình rừng này hiện bao gồm rừng tín ngưỡng (rừng thiêng), rừng nghĩa địa (rừng ma), rừng bảo vệ nguồn nước, chắn gió, chắn sóng, chắn cát, rừng khai thác chung, rừng danh nhân, rừng bảo vệ loài động thực vật đặc trưng của địa phương, rừng sản xuất truyền thống (phục hồi sau nương rẫy trong luân kỳ du canh). Nhiều nơi việc khai thác và sử dụng rừng được cộng đồng quy định bằng luật tục, tồn tại từ nhiều thế hệ.

Để thúc đẩy người dân bảo vệ rừng, Nhà nước đã ban hành cơ chế chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, ban đầu thực hiện thí điểm tại Lâm Đồng và Sơn La. Từ tháng 9 năm 2010, cơ chế chính sách này đã được mở rộng áp dụng trên toàn quốc, đồng thời mở rộng phạm vi, bao gồm cả dịch vụ hấp thụ các bon và các dịch vụ khác. Theo đó, 80-90% kinh phí từ nguồn thu này sẽ trả cho những người cung cấp dịch vụ môi trường, bao gồm chủ rừng, các hộ gia đình, các cộng đồng địa phương…. chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã thực sự mang lại hiệu quả cao về mặt kinh tế, xã hội và môi trường; thay đổi nhận thức và cải thiện sinh kế của người làm nghề rừng, góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng.

Đơn cử như tại tỉnh Yên Bái, đến tháng 6/2021, toàn tỉnh có tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp cung ứng dịch vụ môi trường rừng là 325.977,4 ha. Hiện có trên 53.000 hộ gia đình được hưởng tiền dịch vụ môi trường rừng thông qua việc tham gia bảo vệ và phát triển rừng. Ông Nông Mạnh Tường, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Lâm Thượng, huyện Lục Yên cho biết, có thu nhập từ dịch vụ môi trường rừng, người dân sẵn sàng đóng góp nguồn lực cho việc xây dựng nông thôn mới tại vùng sâu, vùng xa trên địa bàn.

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng góp phần quan trọng nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng.

Bên cạnh hệ thống quản trị của nhà nước, cộng đồng và đồng bào dân tộc thiểu số vẫn đang duy trì các thiết chế quản trị truyền thống khác nhau để bảo vệ rừng. Một số nơi đã đề ra Luật tục truyền thống quy định cụ thể hành vi được cho phép, hành vi bị cấm, các loại lâm sản được khai thác, các loại lâm sản không được khai thác trong phạm vi không gian rừng và làng bản; thời gian được phép vào rừng.

Đơn cử như Thôn Mang Sông (xã Ba Tầng, Hướng Hoá, Quảng Trị) tuân thủ rất nghiêm ngặt luật tục liên quan đến rừng thiêng. Theo đó, ngoài ngày mở của rừng, người dân trong bản không ai bước chân vào khu vực rừng thiêng. Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên cũng rất hạn chế và phải tuân thủ các quy tắc nghiêm ngặt như chỉ sử dụng tại chỗ, không được sử dụng vào mục đích thương mại và đặc biệt phải có sự chấp thuận của cộng đồng thông qua cuộc họp. Mặc dù việc xử phạt các hành vi khai thác, sử dụng tài nguyên rừng của đồng bào không chi tiết hay có tính chất hệ thống và khoa học như đối với các quy định của nhà nước nhưng việc việc chỉ trích hay phê bình, tác động đến danh dự của đối tượng vi phạm trong cộng đồng lại có tính răn đe và ngăn chặn cao.

Chính việc duy trì các giá trị truyền thống, tự nguyện tuân thủ luật tục bảo vệ nghiêm ngặt và khai thác sử dụng một cách có chọn lọc mà rừng truyền thống nhiều nơi được bảo vệ khá nguyên vẹn, mang lại lợi ích cho công tác bảo vệ rừng tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học. Thậm chí có những khu rừng biệt lập nằm giữa cánh đồng, nương cà phê hay ngay bên đường quốc lộ như Dền Sáng (Lào Cai); Xăng Lẻ, Hóc (Nghệ An); Quảng Xuân (Quảng Bình); Cư H’lăm (Đăk Lăk) vẫn được bảo vệ một cách toàn vẹn. Những loài cây gỗ quý, cây thuốc và một số loài động vật như chim, bò sát, linh trưởng vẫn xuất hiện ở các khu rừng này.

Tuân thủ luật tục một cách có chọn lọc mang lại lợi ích cho công tác bảo vệ rừng tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học.

Ở một số khu vực, cộng đồng đã từ chối và ngăn chặn các dự án phát triển khu du lịch và khai thác gỗ không theo quy hoạch, có khả năng làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng; tự đóng góp lúa để thành lập tổ bảo vệ rừng (Quảng Xuân - Quảng Bình); sử dụng tiền chi trả từ dịch vụ môi trường rừng để xây dựng hàng rào bảo vệ cho khu vực rừng thiêng của mình (Dền Sáng -Lào Cai).

Theo các chuyên gia, Luật Lâm nghiệp 2017 đã đánh một dấu mốc quan trọng trong việc thừa nhận khu vực chứa đựng tài nguyên được cộng đồng và người DTTS tự nguyện quản lý. Theo đó, cộng đồng đã chính thức được thừa nhận là một trong bảy loại hình chủ rừng. Rừng tín ngưỡng được phân hạng là rừng bảo vệ cảnh quan thuộc hệ thống rừng đặc dụng... Việc thừa nhận, tôn trọng, thúc đẩy cộng đồng quản lý tốt rừng truyền thống sẽ đóng góp cho mục tiêu phục hồi, phát triển rừng tự nhiên trong khi không tăng thêm gánh nặng ngân sách cho nhà nước, không đòi hỏi chi phí duy trì bộ máy quản lý nhờ thiết chế tự quản và luật tục của cộng đồng dân cư….

Trong thời gian tới đây, vấn đề này cũng cần được xem xét để đưa vào trong Luật Đa dạng sinh học sửa đổi với các nội dung gắn liền với tiếp cận nguồn gen, chia sẻ lợi ích, phát huy tri thức bản địa trong bảo tồn đa dạng sinh học.

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Kiên Giang: Nâng cao kiến thức bảo vệ môi trường, ứng phó BĐKH vùng DTTS và miền núi
(TN&MT) - Vụ Địa phương III (Ủy ban Dân tộc) đã phối hợp với Ban Dân tộc tỉnh Kiên Giang tổ chức Tập huấn về “Bảo vệ môi trường và ứng phó trước tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) để phát triển bền vững” năm 2021 tại huyện Giang Thành và TP. Hà Tiên trong 2 ngày 30/11 - 1/12.
Đừng bỏ lỡ
  • Vân Canh (Bình Định): Truyền thông bảo vệ môi trường
    (TN&MT) - Ngày 14/11, Tỉnh đoàn Bình Định phối hợp Huyện đoàn Vân Canh tổ chức diễn đàn truyền thông bảo vệ môi trường tại xã miền núi Canh Hòa.
  • Gia Lai: Đồng bào Ba Na sử dụng hiệu quả bể thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật
    (TN&MT) - Nhờ công tác tuyên truyền, vận động của chính quyền địa phương, đồng bào dân tộc Ba Na ở xã Glar (huyện Đăk Đoa, Gia Lai) đã sử dụng rất hiệu quả các bể chứa bao bì thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), góp phần bảo vệ môi trường.
  • Yên Minh (Hà Giang) phát triển du dịch địa chất gắn với bảo vệ môi trường
    (TN&MT) - Để khai thác tiềm năng du lịch sẵn có, huyện Yên Minh (tỉnh Hà Giang) đang thúc đẩy phát triển du lịch địa chất, đem lại lợi ích phát triển kinh tế bền vững cho người dân bản địa; bảo vệ tài nguyên, môi trường sinh thái, đồng thời bảo tồn và phát huy những nét văn hoá truyền thống độc đáo các dân tộc mà không gây tác động xấu đến thế hệ tương lai và cộng đồng.
  • Nhiều địa phương đã đẩy mạnh việc thu gom, xử lý chất thải rắn khu vực nông thôn
    (TN&MT) - Bộ TN&MT vừa công bố Báo cáo Hiện trạng môi trường Quốc gia giai đoạn năm 2016-2020. Trong đó nêu rõ, tại khu vực nông thôn, thực hiện tiêu chí số 17 của Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới.
  • Vĩnh Thạnh (Bình Định): Thêm mô hình điểm Khu dân cư bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
    (TN&MT) - Mới đây, Ủy ban MTTQ Việt Nam huyện miền núi Vĩnh Thạnh phối hợp Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Vĩnh Hòa tổ chức Lễ ra mắt mô hình điểm Khu dân cư bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu tại thôn M7.
  • An Lão (Bình Định): Hầu hết các xã đều có tuyến đường hoa
    (TN&MT) - Thời gian qua, huyện vùng cao An Lão, tỉnh Bình Định triển khai mô hình tuyến đường hoa không chỉ góp phần tạo không gian sống xanh - sạch - đẹp mà còn nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của người dân.
  • Quảng Ngãi: Tăng tính bền vững cho công trình cấp nước vùng DTTS
    (TN&MT) - Thời gian qua, tỉnh Quảng Ngãi đã có nhiều nỗ lực trong việc đầu tư xây dựng công trình cấp nước, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) về nước sạch. Tuy nhiên, công tác duy tu, bảo dưỡng không được thực hiện, người dân còn thiếu ý thức trong việc bảo vệ nên nhiều công trình cấp nước sinh hoạt bị hư hỏng, xuống cấp.
  • Hạnh phúc ở Bản Lùng

    Hạnh phúc ở Bản Lùng

    14:56 11/11/2021
    (TN&MT) - Yên Bái là tỉnh miền núi thường xuyên chịu thiệt hại nặng nề do thiên tai gây ra. Trong trận lũ quét lịch sử năm 2018 đã khiến thôn Bản Lùng, xã Phong Dụ Thượng, huyện Văn Yên (Yên Bái) gần như bị xóa xổ. Vượt lên mất mát, đau thương, với quyết tâm của người dân cùng sự giúp đỡ, tạo điều kiện của chính quyền các cấp, đến nay, thôn Bản Lùng đã hồi sinh mạnh mẽ.
  • Huyện vùng cao Đầm Hà nỗ lực bảo vệ môi trường
    (TN&MT) - Những năm gần đây, công tác quản lý, bảo vệ môi trường của huyện Đầm Hà đã có những chuyển biến tích cực, từ nhận thức đến hành động của người dân, nhất là đối với bà con vùng DTTS ở các xã vùng cao. Qua đó, các têu chí về môi trường đều đạt, góp phần quan trọng vào mục tiêu đưa Đầm Hà trở thành huyện NTM.
  • Lào Cai: Hiệu quả chính sách dân tộc tại huyện vùng cao Si Ma Cai
    (TN&MT) - Năm 2021, UBND huyện Si Ma Cai( Lào Cai) đã tâm tập chung chỉ đạo thực hiện hiện tốt công tác dân tộc, các chính sách dân tộc được triển khai đầy đủ, kịp thời. Nhân dân các dân tộc trên địa bàn huyện chấp hành tốt đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đoàn kết, khắc phục vượt qua mọi khó khăn, yên tâm sản xuất, phát triển kinh tế. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo, an ninh biên giới được giữ vững.
  • Hoài Ân (Bình Định): Con đường hướng về phía bầu trời xanh
    (TN&MT) - Bà con đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tại xã Đak Mang, huyện Hoài Ân vui mừng phấn khởi, vì từ bao đời nay họ mới được đi trên con đường bê tông kiên cố. Người dân đã không ngần ngại tự nguyện hiến đất làm đường và cùng nhau bảo vệ môi trường xanh trên vùng đất đỏ quê hương.
  • Mang Yang – Gia Lai: Tuyên truyền bảo vệ môi trường cho đồng bào DTTS
    (TN&MT) - Phòng TN&MT huyện Mang Yang (Gia Lai) vừa phối hợp với Hội liên hiệp phụ nữ huyện Mang Yang tổ chức buổi truyền thông phát động phong trào “Chống rác thải nhựa” tại 04 thôn, làng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) trên địa bàn huyện.
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO