Người thổi hồn vào cây đàn tính tẩu của dân tộc Thái Sơn La

 Chính Tới - Ngọc Trâm | 03/06/2021, 13:30

(TN&MT) - Gắn bó với tiếng đàn, tiếng hát và điệu múa xòe của dân tộc Thái, luôn trăn trở với việc gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc mình, nghệ nhân ưu tú Hoàng Văn Chiêm, bản Phiêng Nèn, xã Mường Giàng, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La đã chế tác và thổi hồn vào cây đàn tỉnh tẩu, một nhạc cụ có từ lâu đời của đồng bào Thái vùng Tây Bắc.

Sinh ra trong cái nôi của những điệu múa xòe và văn hóa đậm bản sắc, ngay từ năm 14 tuổi, ông Chiêm đã đánh thành thạo đàn tính, tham gia đệm đàn biểu diễn mỗi khi trong bản tổ chức văn nghệ, múa xòe.

Từ những phong trào hoạt động văn nghệ của địa phương, ông Chiêm thường xuyên được mời tham gia biểu diễn đàn tính và đệm đàn cho nhiều nghệ nhân hát dân gian trong các ngày lễ lớn, hội thi, hội diễn văn nghệ. Ông còn được địa phương cử đi dự các giải liên hoan đàn tính ở tỉnh và toàn quốc, đạt được nhiều thành tích, giải thưởng. Nổi bật tại Liên hoan nghệ thuật hát then, đàn tính các dân tộc Tày - Nùng - Thái toàn quốc lần thứ VI năm 2018 diễn ra tại tỉnh Hà Giang, ông Chiêm đã đoạt giải Nhất với tiết mục biểu diễn tổ hợp (kết hợp múa, đàn tính).

Nghệ nhân Hoàng Văn Chiêm ở xưởng chế tác đàn tính tẩu của mình. Ảnh: Chính Tới

Nghệ nhân Hoàng Văn Chiêm tâm sự, ngày trước, thanh niên bản ai cũng phải có cây đàn tính tẩu và biết đánh đàn để sử dụng nó cho việc tìm bạn tâm giao. Cứ mỗi đêm trăng thanh, từng tốp thanh niên đến nhà bạn gái đứng dưới sân để gảy đàn, sau đó mới được bạn gái mời lên sàn hoặc vào nhà để tâm sự. Có đêm đến muộn, phải dùng tiếng đàn tính tẩu để “púc xao” (có nghĩa là đánh thức người bạn gái dậy cùng tâm sự).

“Mình lấy được vợ cũng nhờ cây đàn tính tẩu, cô ấy (vợ ông Chiêm) mê tiếng đàn của mình. Bởi vậy, cây đàn tính tẩu không chỉ được dùng đệm cho hát dân ca, múa xòe và các lễ hội mà còn là bạn “tri kỷ”, người bạn tâm giao của đàn ông người Thái” - ông Chiêm chia sẻ.

Cây đàn tính tẩu là nhạc cụ chủ lực trong các đội văn nghệ thôn bản ở huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. Ảnh: Chính Tới

Vai trò của cây đàn trong đời sống người Thái quan trọng là vậy, nhưng những năm gần đây đang dần bị mai một, số người đánh được đàn và hát được dân ca Thái ngày một ít đi. Để giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống này, nghệ nhân Hoàng Văn Chiêm là một trong số người còn lưu giữ nhiều làn điệu dân ca cổ của dân tộc. Ông đã truyền dạy cho rất nhiều thế hệ học trò, gần đây còn tham gia lớp truyền dạy đánh đàn tính miễn phí cho 70 học viên do huyện tổ chức. Giờ đây nhiều học trò của ông đã đánh đàn tính thành thạo, trở thành hạt nhân văn nghệ đóng góp tích cực cho phong trào văn hóa, văn nghệ ở cơ sở.

Nghệ nhân Hoàng Văn Chiêm kiểm tra tỷ mỉ từng bộ phận của cây đàn tính tẩu. Ảnh: Chính Tới

Nghệ nhân Hoàng Văn Chiêm cho biết thêm: Đàn tính tẩu có 6 bộ phận, đàn đạt chuẩn hay không là phải nhờ bầu đàn (má tính tẩu) - hộp cộng hưởng âm thanh. Người chế tác phải chọn được quả bầu già, kích thước vừa phải, vỏ mỏng, không bị nám hoặc lồi lõm thì đàn mới có âm vang chuẩn, moi sạch lõi và phơi khô nhiều tháng hoặc mang về để quả bầu trên gác bếp thật khô.

Vì vậy, để có bầu đàn ưng ý, ông Chiêm đã tự mình trồng và chăm sóc cây bầu. Khi quả bầu già, mang về để quả bầu trên gác bếp thật khô, lúc đó mới mang quả bầu ra cắt, để lại khoảng ba phần năm (3/5) quả bầu, cạo sạch bên trong rồi phơi khô trong vài ngày. Bầu đàn (má tính tẩu), đáy bầu khoét 4 lỗ để giữ âm hưởng sao cho đều nhau. Mặt đàn (tép tính) khoét 2 lỗ nhỏ để thoát âm thường được làm bằng gỗ cây vông. Cần đàn (can tính) làm bằng các loại gỗ dẻo, thường là gỗ cây hoa sữa rừng phơi khô mới không bị cong vênh và nhẹ. Dây đàn chỉ dùng hai dây cước. Khóa đàn (mlang tính) phải là loại gỗ cứng hoặc sử dụng sừng của những con trâu già để khóa đàn có màu đen bóng, khi lên dây đàn cho âm hưởng chuẩn nhất.

Hiện giờ, “xưởng” chế tác đàn tính tẩu của ông Chiêm không những cung cấp đàn cho người quen trong bản, trong mường mà còn luôn có khách hàng gần xa đến xem và đặt mua. Mỗi ngày ông có thể đóng được một cây đàn tính, ông đã làm và bán ra thị trường trên 1.000 cây đàn tính tẩu với giá trung bình 500.000 đồng/1 chiếc.

Mỗi lần ông Chiêm đóng xong một cây đàn mới, ông lại đánh đàn để vợ và cháu nội của ông nghe thử. Ảnh: Chính Tới

Bà Điêu Thị Nhất, Trưởng Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Quỳnh Nhai cho biết: Nghệ nhân ưu tú Hoàng Văn Chiêm là nhân tố tích cực trong các hoạt động văn hóa, văn nghệ của địa phương. Bằng tâm huyết, trách nhiệm của mình, ông đã và đang là người “truyền lửa” cho thế hệ trẻ, đưa loại hình âm nhạc này gần gũi và phát triển hơn trong cộng đồng dân tộc Thái, góp phần không nhỏ trong việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thái tại địa phương nói riêng và trên địa bàn tỉnh nói chung.

Cây đàn tính tẩu vừa là đạo cụ, vừa là đàn đệm cho điệu múa xòe, hát dân ca trong các lễ hội Đua thuyền, Gội đầu, Nàng Han ở huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. Ảnh: Chính Tới

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Múa sư tử ngày xuân trên Xứ Lạng
(TN&MT) - Mỗi độ xuân về, khi những cánh đào e ấp nở khắp núi rừng, đồng bào các dân tộc ở Xứ Lạng lại nô nức trẩy hội xuân. Song hành cùng các lễ hội là hình ảnh những chú sư tử mèo với những điệu múa khỏe khoắn, rộn ràng, tạo nên không khí tưng bừng, rộn rã những ngày đầu năm.
Đừng bỏ lỡ
  • Điện Biên: Tháo nút thắt tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM ở huyện Điện Biên Đông
    (TN&MT) - So với các tiêu chí khác trong xây dựng nông thôn mới, tiêu chí số 17 về môi trường và an toàn thực phẩm là một trong những nút thắt khiến nhiều địa phương gặp khó trong việc tìm giải pháp hữu hiệu. Do đó, việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới gặp nhiều khó khăn, nhất là ở các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
  • Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022
    (TN&MT) - Tối ngày 10/12, Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số (DTTS) xuất sắc, tiêu biểu năm 2022 do Ủy ban Dân tộc chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức trọng thể tại Nhà hát Âu Cơ, Hà Nội.
  • Tây Sơn (Bình Định): Xây công trình vệ sinh cho đồng bào Bana Vĩnh An
    Để hỗ trợ giúp đỡ cho xã Vĩnh An thực hiện tiêu chí 17 về môi trường trong xây dựng nông thôn mới năm 2022, Ủy ban MTTQ Việt Nam huyện Tây Sơn đã phát động đợt thi đua cao điểm tuyên truyền, vận động và tiếp nhận kinh phí xây dựng công trình vệ sinh cho các hộ đồng bào dân tộc Bana, xã Vĩnh An.
  • Bộ TT&TT hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ các chương trình MTQG giai đoạn 2021 - 2025
    (TN&MT) - Sáng ngày 01/12 tại Hà Nội, Bộ TT&TT đã tổ chức Hội nghị hướng dẫn thực hiện các nội dung thành phần về thông tin và truyền thông trong các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025.
  • Giáo hội Phật giáo chung tay xây dựng đất nước hòa bình, hùng cường, thịnh vượng, nhân dân ấm no, hạnh phúc
    Giáo hội Phật giáo Việt Nam với tinh thần từ bi, trí tuệ và phương châm “sống tốt đời, đẹp đạo”, tiếp tục phát huy vai trò, sứ mệnh quan trọng trong đấu tranh với cái xấu, điều ác; nỗ lực làm việc tốt, điều thiện; chung tay xây dựng đất nước hòa bình, hùng cường, thịnh vượng, nhân dân được ấm no, hạnh phúc, Thủ tướng Phạm Minh Chính bày tỏ tại buổi tiếp đoàn đại biểu lãnh đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam diễn ra chiều tối 29/11 tại trụ sở Chính phủ.
  • Ngày 10/12 sẽ diễn ra Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022
    (TN&MT) - Ngày 28/11, tại Hà Nội, đã diễn ra Chương trình Họp báo Lễ tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số (DTTS) xuất sắc, tiêu biểu năm 2022 do Ủy ban Dân tộc tổ chức . Theo đó, ngày 10/12 tới, tại Hà Nội sẽ diễn ra Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022
  • Thanh Hóa: Hỗ trợ hơn 600 tấn gạo cho công tác bảo vệ và phát triển rừng
    UBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành Quyết định số 3950 /QĐ-UBND về việc phê duyệt hỗ trợ gạo dự trữ quốc gia cho công tác bảo vệ, phát triển rừng trên địa bàn huyện Mường Lát, với tổng số gạo hỗ trợ là 624.162 kg.
  • Vùng cao Tông Cọ nỗ lực bảo vệ môi trường
    (TN&MT) - Những ngày này, đến với xã vùng cao Tông Cọ - thuộc huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La, cảm nhận rõ nét nhất là sự đổi thay diện mạo nông thôn của một xã miền núi. Những con đường bê tông liên xã, liên bản nối dài khang trang, sạch đẹp. Hai bên đường, những khu đất trống, đồi trọc trước đây giờ phủ kín một màu xanh bạt ngàn của các loại cây ăn quả.
  • Bình Thuận: Quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước giúp giảm nghèo bền vững
    (TN&MT) -Thời gian qua, thực hiện các chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về giảm nghèo bền vững, tỉnh Bình Thuận không những tạo điều kiện cho các hộ nghèo, hộ cận nghèo và hộ mới thoát nghèo tham gia vay và sử dụng hiệu quả các nguồn vốn để phát triển kinh tế, mà còn thực hiện nhiều giải pháp nhằm kịp thời ứng phó với tình hình hạn hán, giải quyết nhu cầu về nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất cho người dân địa phương.
  • Đồng Tháp: Các tổ chức tôn giáo có nhiều sáng kiến, ý tưởng hay xây dựng nhiều mô hình tham gia BVMT, ứng phó với BĐKH
    (TN&MT) - Chiều ngày 14/11/2022, Ban Thường trực Uỷ ban MTTQ Việt Nam tỉnh Đồng Tháp và Sở Tài nguyên & Môi trường tổ chức Hội nghị sơ kết Chương trình phối hợp về “Phát huy vai trò các tôn giáo tham gia bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu” giai đoạn 2015 – 2020 và đến năm 2022.
  • Mở rộng đối tượng chi trả dịch vụ môi trường rừng giúp người dân tăng thêm thu nhập
    (TN&MT) - Nuôi trồng và khai thác thuỷ sản trong rừng ngập mặn là một trong những hoạt động đang được ngành nông nghiệp định hướng sẽ chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR). Bước đầu, việc xây dựng thí điểm mô hình về chi trả dịch vụ môi trường rừng đối với rừng ngập mặn tại xã Đồng Rui, huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh đã cho thấy hiệu quả tích cực.
  • Nông dân Đắk Lắk thay đổi tư duy để phát triển kinh tế
    (TN&MT) - Trong những năm qua, biến đổi khí hậu đã tác động rất lớn đến quá trình canh tác của người nông dân. Trước thực trạng đó, nông dân trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đã chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng và ứng dụng khoa học công nghệ để thích ứng với biến đổi khí hậu nhằm mục đích tăng giá trị kinh tế giúp người dân ổn định đời sống
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO