Dân tộc thiểu số

Linh thiêng Lễ cúng nguồn nước của đồng bào Hà Nhì Lào Cai

Bích Hợp 15:51 24/10/2023

(TN&MT) - Cầu cho nước nguồn chảy mãi không ngừng để cuộc sống mãi sinh sôi, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cầu mong thôn, bản được bình yên, con người được mạnh khỏe, vật nuôi được sinh sôi phát triển, cây trồng được tươi tốt… Đó là mong ước của bà con đồng bào người Hà Nhì, Ý Tý, Bát Xát, Lào Cai vào mỗi dịp cúng nguồn nước trong đầu năm mới.

* Vạn vật hữu linh

Đồng bào dân tộc Hà Nhì sớm có ý thức gắn bó với núi rừng, sông suối. Trong đời sống, đồng bào coi rừng như nguồn sống, là mái nhà che chở, còn suối nước là chỗ dựa tinh thần của cả cộng đồng. Bởi vậy, từ xa xưa, đồng bào dân tộc Hà Nhì đã có tục giữ rừng, cúng rừng, bảo vệ nguồn nước. Tín ngưỡng thờ thần rừng, thần nước của người Hà Nhì như một sợi dây tâm linh truyền qua nhiều thế hệ.

Trong đời sống tâm linh, người Hà Nhì tin rằng vạn vật hữu linh (mọi vật đều có linh hồn ngự trị). Theo quan niệm dân gian của người Hà Nhì, các vị thần như thần rừng, thần nước, thần núi đều là những vị thần gần gũi với đời sống con người. Trong đó vị thần rừng, thần nước có ý nghĩa đặc biệt.

cung-3.jpg
Lễ cúng thần nước của người Hà Nhì ở Bát Xát (Lào Cai) không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mà còn giáo dục người dân, công đồng bảo vệ khoáng sản nước, bảo vệ môi trường…

Từ bao đời nay người Hà Nhì sống gần gũi với thiên nhiên và ngày nay vẫn giữ những luật tục nghiêm ngặt bảo vệ rừng, bảo vệ nguồn nước của cha ông để lại. Người Hà Nhì cho rằng, mỗi cánh rừng, nguồn nước đều có một vị thần trị vì, là phúc thần của mỗi bản làng, do vậy vận mệnh của dân làng có mối liên hệ mật thiết tới sự tồn vong của khu rừng, nguồn nước ấy.

* Nghi lễ được thực hiện vào ngày Thìn đầu tiên của năm mới

Vào ngày Thìn đầu tiên của năm mới, người Hà Nhì ở xã Y Tý, huyện Bát Xát (Lào Cai) lại tưng bừng tổ chức nghi lễ cúng tạ ơn nguồn nước. Đây là một trong những nghi lễ lớn và quan trọng trong năm của người Hà Nhì.

cung-7.jpg
Trước khi nghi lễ cúng thần nước diễn ra người tham gia cúng thường dọn dẹp vệ sinh nguồn nước.

Theo tập quán, trước ngày diễn ra lễ cúng thần nước, người Hà Nhì phải tổ chức nghi lễ cấm bản, mọi người cùng căng dây báo cấm trên các con đường chính dẫn vào bản. Họ cho rằng làm như vậy sẽ cấm được các loại ma xấu vào làm hại dân bản.

Sáng sớm ngày Thìn đầu tiên của năm, mỗi gia đình người Hà Nhì sẽ cử một người trưởng thành tập trung tại các nguồn nước chính của thôn để thực hiện lễ cúng nguồn nước thiêng. Khi thực hành nghi lễ, lễ vật dâng cúng bao gồm: Một đôi gà, một kẹp xôi màu vàng có quả trứng gà luộc chín ở giữa, một ống rượu nếp ủ sống không qua chưng cất được đựng trong ống tre cũ, một ống hút rượu bằng cành trúc nhỏ, một ống nước được lấy từ nguồn nước thiêng, một đôi thớt gỗ, chín cái bát sứ và hai đôi đũa.

cung-8.jpg
cung-6.jpg
Cầu cho suối nguồn chảy mãi, cầu mong thôn bản bình yên, con người khoẻ mạnh, mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu...là mong ước được người dân gửi tới các vị thần trong lễ cúng thần nước.

Thầy cúng sẽ gồm 2 người, một người đại diện cho người chồng, một người đại diện cho người vợ. Sau khi dâng các lễ vật cúng thần nước, thầy cúng chính sẽ thực hiện chia lộc đều cho mọi người để cùng hưởng lộc ban của thánh thần.

* Bảo tồn nét đặc sắc của nghi lễ cúng thần nước của người Hà Nhì

Theo ông Phu Che Thó, cán bộ văn hoá xã Ý Tý, huyện Bát Xát (Lào Cai), với người Hà Nhì, nghi lễ cúng nguồn nước là một nghi lễ linh thiêng. Ngoài cầu cho nước nguồn chảy mãi để sự sống mãi sinh sôi thì họ còn cầu cho sức khoẻ, bình an và mua màng bội thu.

Thầy cúng Ly Gờ Đo, thôn Tả Gì Thàng, xã Y Tý (Bát Xát) cho biết: Người Hà Nhì hằng năm tổ chức cúng nước, cúng rừng vào đầu năm mới nhằm cầu mong có một năm mới sức khỏe và làm ăn, lao động sản xuất được may mắn, mùa màng bội thu. Nghi lễ cúng thần nước thần rừng là nhắc nhở các thế hệ người Hà Nhì trong cùng một thôn bản cần có ý thức trong việc bảo vệ nguồn nước, bảo vệ rừng thiêng này, là nơi không được xâm phạm. Đồng thời, nghi lễ này cũng là dịp để dân bản thể hiện ước nguyện của mình trước các vị thần linh cao cả về một cuộc sống yên bình cho cả năm.

cung-4.jpg
Sau Lễ cúng người dân cùng nhau ăn uống thụ lộc của thần nước ban.

Ông Dương Tuấn Nghĩa, Phó Giám đốc Sở Văn hoá và Thể Thao tỉnh Lào Cai cho biết, ngành văn hoá tỉnh Lào Cai đã có một đề án để bảo tồn các văn hoá của bà con đồng bào trong đó có tục cúng thần nước của người Hà Nhì. Lễ cúng thần nước của người Hà Nhì ở Bát Xát mang giá trị giáo dục sâu sắc, không chỉ giữ gìn bản sắc văn hóa của tộc người, mà còn tạo sự kết nối bền chặt của cộng đồng, thể hiện sự tôn thờ các vị thần nước với ước nguyện của con người về cuộc sống ấm no, bình yên và hạnh phúc. Ngoài ra, phong tục cúng thần nước đã giáo dục người dân, công đồng bảo vệ khoáng sản nước, bảo vệ môi trường…

Trong các làng bản của người Hà Nhì, việc quản lý các tài nguyên, bảo vệ đất đai, nguồn nước được đồng bào coi trọng. Người Hà Nhì có cách ứng xử nhân bản trong việc khai thác, sử dụng nguồn nước, giữ gìn cảnh quan thiên nhiên, môi trường. Cứ nhìn những cánh rừng bạt ngàn xanh tầng tầng lớp lớp, những cây gỗ lớn ba bốn người ôm không xuể trong rừng có thể thấy người dân ở đây ứng xử với rừng như thế nào. Luật tục bảo vệ rừng, bảo vệ nguồn nước giữ cảnh quan thiên nhiên đã ăn sâu vào tâm trí mỗi người Hà Nhì, trở thành phong tục, nét văn hoá đẹp của đồng bào dân tộc vùng cao nơi đây.

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Ủy ban Dân tộc tuyên dương 143 học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS xuất sắc năm 2023
(TN&MT) - Tối 26/12/2023, tại Hà Nội, Uỷ Ban Dân tộc chủ trì, phối hợp cùng Bộ GD&ĐT, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã tổ chức Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên dân tộc thiểu số xuất sắc, tiêu biểu lần thứ 10 năm 2023.
Đừng bỏ lỡ
  • Dạy tiếng dân tộc, giữ gìn văn hóa bản địa
    Việc dạy tiếng dân tộc trong trường tiểu học mang lại hiệu quả giáo dục to lớn đồng thời góp phần giữ gìn và phát huy giá trị ngôn ngữ, văn hóa các dân tộc thiểu số. Nhiều tỉnh đã tích cực triển khai tại hệ thống trường phổ thông.
  • Hiến đất làm trường gieo mầm tương lai
    (TN&MT) - Thấm thía những thiệt thòi và nhọc nhằn của con em mình khi không biết chữ, nhiều hộ dân tại thôn Bản Sài, xã Liên Minh, thị xã Sa Pa (Lào Cai) đã tình nguyện hiến gần 12.000 m2 đất để xây dựng trường học. Những tấm lòng thơm thảo ấy đã đang thầm lặng gieo những “mầm xanh” cho tương lai.
  • Những bữa cơm tiếp sức cho trẻ vùng cao tới trường
    (TN&MT) - Trong thời gian qua, tỉnh Yên Bái đã có nhiều chính sách nhân văn hỗ trợ các em học sinh, đặc biệt là hỗ trợ bữa ăn cho các em học sinh bán trú tại các trường vùng cao của hai huyện Trạm Tấu và Mù Cang Chải để các em có điều kiện đến trường học tập.
  • Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi): Đổi mới chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số
    Bà Đoàn Thị Thanh Mỹ, Vụ trưởng Vụ Đất đai (TN&MT) cho biết, Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 6 đã có những quy định cụ thể nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số.
  • Nhọc nhằn “cõng” chữ lên non
    (TN&MT) - Đường lên bản Sân Bay mùa này rất khó đi. Đất đá lởm chởm vì những con dốc đang được hạ độ cao và những khúc cua tay áo được nắn thẳng. Xe chúng tôi đang vượt dốc lao lên bỗng khựng lại vì phía trước mặt, một chiếc xe tải chở vật liệu rú ga khiến bột đất đỏ au tung lên mịt mù. Đó là con đường duy nhất đến ngôi trường thầy Lù Văn Thủy đã gắn bó, suốt 20 năm nhọc nhằn “cõng” con chữ lên non.
  • Chuyển biến chất lượng giáo dục ở vùng dân tộc thiểu số
    (TN&MT) - Huyện Mường Nhé (Điện Biên) có 94% học sinh là người dân tộc thiểu số. Chất lượng giáo dục đang dần được nâng lên nhờ sự chung tay góp sức của cả hệ thống chính trị địa phương, sự tận tụy của các thầy cô và nỗ lực của chính các em.
  • Bài học đồng lòng - từ khóa của thành công
    Cách trung tâm huyện 23,5km, Chiềng Khoa như khối cơ bắp cuộn lên trên cánh tay của Vân Hồ. Nơi đây, ba năm về trước, xã Chiềng Khoa được công nhận xã Nông thôn mới đầu tiên. Đi tìm “điểm sáng” Chiềng Khoa, chúng tôi được nghe rất nhiều về hai chữ “đồng lòng”.
  • Tuyên truyền bảo vệ môi trường, phát triển bền vững: Nói để đồng bào dễ hiểu, dễ làm, dễ nhân rộng
    (TN&MT) - Chiều 3/11, tại huyện Vân Hồ, tỉnh Sơn La, Báo TN&MT phối hợp với Sở TN&MT tỉnh Sơn La và UBND huyện Vân Hồ tổ chức Tọa đàm tuyên truyền bảo vệ môi trường, phát triển bền vững vùng Đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tại Vân Hồ, Sơn La với chủ đề: “Nói thế nào để đồng bào dễ hiểu, dễ làm, dễ nhân rộng”.
  • Đánh thức tiềm năng Vân Hồ: Ngày mới trên xứ sở sương mù
    (TN&MT) - Hai chúng tôi - người từ thành phố Sơn La xuống, người từ Hà Nội lên, hẹn gặp nhau ở Vân Hồ. Vân Hồ hôm nay trở gió, mây tụ về dày hơn trên đỉnh Pha Luông. Người lái xe bản địa chợt xa xăm: “Cũng vẫn là mây ấy mà nay, trông mây lòng không còn buồn nữa, Vân Hồ đã khoác lên mình màu mây mới”.
  • Nghề làm hương cổ truyền ở Phia Thắp
    (TN&MT) - Thôn Phia Thắp của xã Phúc Sen, huyện Quảng Hòa, Cao Bằng nép dưới chân núi Phà Hùng (núi lớn) và được bao quanh bởi những cánh đồng ngô, chuối.
  • [Infographic] - Chương trình bố trí dân cư các vùng khó khăn
    (TN&MT) - Từ năm 2022, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định triển khai Chương trình bố trí dân cư tại các vùng: Thiên tai, đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, di cư tự do, khu rừng đặc dụng (Theo Quyết định số 590/QĐ-TTg). Chương trình nhằm ổn định và nâng cao đời sống của người dân, hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai, di cư tự do; giải quyết việc làm, tăng thu nhập, hỗ trợ người dân tiếp cận bình đẳng các dịch vụ xã hội cơ bản, góp phần giảm nghèo, bảo vệ môi trường và củng cố quốc phòng, an ninh.
  • Thêm chính sách an cư cho đồng bào vùng thiên tai
    (TN&MT) - Thực hiện Chương trình Bố trí dân cư các vùng: Thiên tai, đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, di cư tự do, khu rừng đặc dụng giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030” (Chương trình 590), Hội đồng nhân dân tại nhiều địa phương như An Giang, Cà Mau, Quảng Trị, Kon Tum đã ra Nghị quyết thực hiện.
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO