Hướng về cội nguồn dân tộc

GS.TS Trần Văn Bính - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh | 12/04/2022, 10:07

(TN&MT) - Hai tiếng Hùng Vương từ rất lâu đã in đậm trong tâm thức của mỗi người Việt Nam ta. Hình ảnh ngôi mộ Tổ thiêng liêng trên núi Nghĩa Lĩnh (Việt Trì - Phú Thọ), cạnh khu đền thờ cổ kính trang nghiêm mà nhân dân ta đã xây dựng nên từ mấy trăm năm trước, cùng với câu ca dao quen thuộc “Dù ai đi ngược về xuôi. Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng Ba”, đã như một lời truyền dạy các thế hệ con dân đất Việt về nghĩa vụ đối với tổ tiên.

Cùng với vô số hiện vật đã được giới khoa học khai quật, phản ánh sự phát triển của văn hóa vật chất thời kỳ hoang sơ của lịch sử, là hàng loạt các truyền thuyết, các tín ngưỡng và tập tục lâu đời được đúc kết thành các lễ hội trong dịp thờ cúng tổ tiên, thờ cúng các danh nhân của đất nước. Phải chăng đây cũng là một giá trị văn hóa lớn của dân tộc. Từ hàng ngàn năm qua, việc thắp nén nhang lên bàn thờ tổ tiên, ông bà, cha mẹ, cũng như trên bàn thờ những người có công với đất nước, với cộng đồng, cũng là hành động quen thuộc đối với bất cứ người Việt Nam nào, dù là người dân hay người có trách nhiệm, có vị trí cao trong xã hội.

Cùng với những truyền thuyết, tín ngưỡng, tập tục tốt đẹp, tổ tiên ta từ thời dựng nước đã sớm có một tổ chức Nhà nước khá chặt chẽ, với quốc hiệu là Văn Lang, chia nước ra làm 15 bộ. Cũng đã hình thành các tổ chức quản lý các công việc của đất nước. Nói cách khác, về phương diện quản lý quốc gia, thời Hùng Vương đã đạt được một trình độ khá cao về công tác tổ chức. Đó là việc đặt quốc hiệu, xây dựng bộ máy quản lý xã hội và hình thành các đơn vị hành chính trong một quốc gia thống nhất. Điều này góp phần không nhỏ trong việc sớm hình thành ý thức quốc gia, dân tộc ở nước ta. Khi một dân tộc sớm ý thức được vai trò quốc gia, dân tộc của mình thì ý thức bảo vệ chủ quyền của quốc gia dân tộc chắc chắn sẽ trở thành tài sản quý báu chung cho mọi thế hệ. Cái chân lý “không có gì quý hơn độc lập tự do” chắc chắn cũng được bắt nguồn từ ý thức sơ khai đó của dân tộc ta.

chu-tich-nuoc-nguyen-xuan-phuc-cung-lanh-dao-dang-nha-nuoc-du-le-dang-huong-tuong-niem-cac-vua-hung-tai-khu-di-tich-lich-su-quoc-gia-dac-biet-den-hung-tinh-phu-tho-.-anh-ttxvn.jpg

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc cùng Lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự lễ dâng hương tưởng niệm các Vua Hùng tại Khu Di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ). Ảnh: TTXVN

Như vậy, trải qua một thời kỳ lịch sử khá dài, Nhà nước Văn Lang không những đã dựng lên một quốc gia dân tộc đầu tiên, mà còn để lại một di sản tinh thần vô giá. Đó là tình nghĩa đồng bào, là sự cưu mang đùm bọc lẫn nhau, là đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng biết ơn, sự thờ phụng tổ tiên và những người có công với đất nước… Phải chăng tất cả những cái đó là cơ sở để hình thành chủ nghĩa nhân văn, tinh thần đoàn kết, chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc Việt Nam. Và phải chăng với ý nghĩa đó, trong “Bài cáo bình Ngô” Nguyễn Trãi đã có thể tự hào khẳng định:

“Như nước Đại Việt ta từ trước

Vốn xưng nền văn hiến đã lâu

Núi sông bờ cõi đã chia

Phong tục Bắc Nam cũng khác…”

Suốt mấy ngàn năm qua, các giá trị của văn hóa Hùng Vương vẫn tồn tại qua các thời kỳ lịch sử. Thông qua các truyền thuyết, các tập tục, lễ hội cổ truyền, văn hóa Hùng Vương đã ăn sâu vào tiềm thức của người Việt Nam, tạo nên lớp phù sa màu mỡ nuôi dưỡng nền văn hóa và con người Việt Nam. Đó cũng là sức mạnh nội sinh để dân tộc ta vượt qua các cuộc xâm lăng của các thế lực phản động của lịch sử.

Tuy vậy, để nhận thức giá trị đích thực của thời đại Hùng Vương, của văn hóa Hùng Vương, cũng không phải là công việc giản đơn. Bằng nhãn quan văn hóa và chính trị sâu sắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đầu tiên khẳng định các giá trị to lớn của văn hóa Hùng Vương và vai trò của các giá trị đó đối với lịch sử hiện nay. Trong tác phẩm “Lịch sử nước ta” được viết từ năm 1942, nhằm giáo dục cán bộ, đảng viên và nhân dân, Bác thường xuyên nhắc đến khái niệm Rồng, Tiên (con Rồng cháu Tiên) để nhớ về thời kỳ lịch sử xa xưa của dân tộc, thời kỳ mà con người gắn bó mật thiết với nhau như anh em ruột thịt. Từ đó, Người khuyên mọi người:

Hỡi ai con cháu Rồng Tiên

Mau mau đoàn kết vững bền cùng nhau

Kết thúc tập sách, Bác viết:

Mai sau sự nghiệp hoàn thành

Rõ tên Nam Việt, rạng danh Lạc Hồng

Dân ta xin nhớ chữ đồng

Đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh

Như vậy, với truyền thống con Rồng cháu Tiên, Bác Hồ đã phát hiện ra cái triết lý sống, cái đạo lý làm người của dân tộc ta: sự đùm bọc thương yêu lẫn nhau, tinh thần đoàn kết giữa những người cùng chung số phận. 12 năm sau, năm 1954, trên đường về tiếp quản Thủ đô Hà Nội cùng Đại đoàn quân Tiên phong, Bác đã dừng chân tại Đền thờ các vua Hùng ở Phú Thọ. Tại đây, Bác căn dặn các chiến sĩ quân đội: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Đó là mệnh lệnh của lãnh tụ đối với toàn quân, nhưng cũng là lời thề thiêng liêng mà Bác đã thay mặt toàn quân, toàn dân thề trước anh linh của các vua Hùng. Đó cũng là tình cảm và trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với tổ tiên và đối với các thế hệ mai sau. Khái niệm “giữ lấy nước” mà Bác nói ở đây không chỉ có ý nghĩa giữ lấy mảnh đất sinh sống và bờ cõi cương vực của đất nước mà còn là giữ lấy và phát huy những giá trị tinh thần - hồn thiêng của dân tộc.

Cũng cần thấy thêm rằng trong truyền thuyết xa xưa về câu chuyện 50 người con theo mẹ lên núi và 50 người con theo cha xuống biển, phải chăng tổ tiên ta đã nhìn thấy địa bàn sinh sống của con dân đất Việt không chỉ thu hẹp trong vùng đất trung du và đồng bằng, mà còn là miền rừng núi và miền biển. Lịch sử hàng ngàn năm qua đã soi tỏ điều đó. Trong nhiều cuộc chiến tranh giữ nước trước đây, đặc biệt qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cư dân các địa bàn miền núi ngày càng đông và đã trở thành căn cứ vững chắc cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Gần đây, trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, một bộ phận khá lớn người dân từ đồng bằng và thành phố đã chuyển lên sinh sống trên miền núi.

Về miền biển cũng vậy. Câu chuyện Mai An Tiêm, đời vua Hùng thứ 18, cũng là dự báo về sự nghiệp làm chủ biển đảo của Tổ quốc, biển đảo phải là nơi cư trú, phát triển kinh tế và là điểm tựa bảo vệ bờ cõi, khẳng định chủ quyền quốc gia.

Cũng cần nói thêm rằng, trong xu thế phát triển của nền kinh tế thị trường và quá trình toàn cầu hóa hiện nay, thế giới đang trải qua nhiều biến động, đặc biệt, đối với các quốc gia đang phát triển. Mặt trái của kinh tế thị trường cùng với sự tấn công của các luồng thông tin độc hại qua internet, thế hệ trẻ khó tránh khỏi những sợ ngỡ ngàng, lúng túng, đặc biệt trong sự chọn lựa các giá trị, các tiêu chuẩn của lối sống. Người ta đang e ngại có một sự xâm lăng về văn hóa đang diễn ra giữa các nước có ưu thế về kinh tế, về kỹ thuật và công nghệ đối với các nước đang phát triển và chậm phát triển. Trong tình hình đó, sự suy yếu về văn hóa dân tộc, thậm chí sự khủng hoảng về văn hóa cũng có thể diễn ra. Có thể coi đó là một nguy cơ lớn đối với nhiều quốc gia dân tộc. Trước tình hình đó, việc khơi dậy, làm sống lại các giá trị truyền thống tốt đẹp của cha ông, tổ chức giáo dục sâu rộng các giá trị truyền thống đó, hiện đại hóa các giá trị truyền thống và bổ sung những nhân tố mới mang tính thời đại, đó cũng là con đường cứu nguy cho dân tộc. Đó cũng là bệ phóng thần kỳ để đất nước ta, trong một thời gian không xa, có thể sánh vai với các cường quốc năm châu, như Bác Hồ đã từng mong ước.

Bài liên quan
  • Đêm đền Hùng, linh thiêng nhớ Bác
    Sau hai năm ảnh hưởng từ dịch bệnh COVID-19, tối 9/4 (tức mùng 9/3 Âm lịch), tại sân khấu công viên Văn Lang, Ban tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng năm Nhâm Dần 2022 đã tổ chức Chương trình nghệ thuật “Linh thiêng nguồn cội - Đất Tổ Hùng Vương” gắn với kỷ niệm 10 năm UNESCO ghi danh “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

(0) Bình luận
Nổi bật
Bến Tre: Thông tin về tổ chức kỷ niệm 200 năm Ngày sinh Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu
(TN&MT) - Ngày 20/6, UBND tỉnh Bến Tre tổ chức Họp báo để thông tin về chuỗi các hoạt động kỷ niệm 200 năm Ngày sinh Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu với hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến ở 2 điểm cầu tại Văn phòng Tỉnh ủy Bến Tre và tại thành phố Hà Nội.
Đừng bỏ lỡ
  • Tháp Mường Và – Nét đẹp văn hóa, tâm linh của dân tộc Lào vùng biên giới
    (TN&MT) - Nằm trong hệ thống di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh của tỉnh Sơn La, Tháp Mường Và (bản Mường Và, xã Mường Và, huyện Sốp Cộp) là công trình kiến trúc linh thiêng, cổ kính được nhân dân bản Mường Và tôn sùng, bảo vệ từ bao đời nay.
  • Quảng Nam: Gần 91 tỷ đồng đầu tư, tu bổ di tích giai đoạn 2022 - 2025
    HĐND tỉnh Quảng Nam vừa ban hành Nghị quyết số 13/2022/NQ-HĐND quy định cơ chế hỗ trợ đầu tư, tu bổ các di tích được xếp hạng trên địa bàn Quảng Nam giai đoạn 2022 - 2025.
  • Khai mạc Tuần lễ Cúc Phương đại ngàn năm 2022
    (TN&MT) - Tối ngày 29/4, Lễ khai mạc Tuần lễ Cúc phương đại ngàn và Ngày hội Văn hoá Thể thao các dân tộc huyện Nho Quan 2022 đã diễn ra tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, huyện Nho Quan (Ninh Bình).
  •  Bình Định: Chuyện về bảo vật quốc gia “Phật lồi”
    Cách đây hơn 3 năm, tượng Thần Shiva chùa Linh Sơn (Phật lồi) được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia. Đây là bảo vật có giá trị về lịch sử, văn hóa độc đáo của vùng đất Bình Định. Bảo vật quốc gia này hiện đang lưu giữ tại chùa Linh Sơn, xã Nhơn Hội, thành phố Quy Nhơn.
  • 10.000 tựa sách tại “Ngày hội Văn hoá đọc Đà Nẵng 2022”
    Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2022, Thư viện Khoa học Tổng hợp tổ chức sự kiện “Ngày hội Văn hoá đọc Đà Nẵng 2022 - đợt I” diễn ra từ ngày 20/4 đến 24/4 tại khuôn viên và khu vực vỉa hè trước Thư viện (số 46 Bạch Đằng, quận Hải Châu, TP. Đà Nẵng).
  • Nho Quan "ngọn lửa núi rừng.."
    (TNMT) - Đó là chủ đề của Tuần lễ Cúc Phương đại ngàn và Ngày hội văn hóa thể thao các dân tộc năm 2022 diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 29/4 đến ngày 1/5/2022 tại huyện Nho Quan (Ninh Bình).
  • Cao Bằng: Ấn tượng Chợ đêm thị trấn Bảo Lạc
    (TN&MT) - Huyện vùng cao, biên giới Bảo Lạc đang được nhiều du khách trong và ngoài tỉnh biết đến với nhiều điểm du lịch mang đậm màu sắc văn hóa của các dân tộc ở phía Tây của tỉnh Cao Bằng. Trong đó, Chợ đêm thị trấn Bảo Lạc cũng là một điểm dừng chân lý tưởng để du khách có thể khám phá những nét văn hóa đặc sắc của người dân nơi đây.
  • Bình Định: Lễ hội Cầu ngư tại xã đảo Nhơn Châu
    Ngày 16/4, tại xã đảo Nhơn Châu, thành phố Quy Nhơn diễn ra Lễ hội Cầu ngư. Đây là Lễ hội Cầu ngư truyền thống hàng năm của xã đảo Nhơn Châu thường diễn ra bắt đầu từ ngày 16/3 âm lịch để cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu.
  • Ấn tượng không gian văn hoá của đồng bào các dân tộc Lai Châu
    Với 20 dân tộc anh em chung sống như người Mảng, người Mông, người Hà Nhì.., Lai Châu có sự phong phú, đa màu sắc trong các nét văn hóa của đồng bào dân tộc. Tại Tuần Du lịch - Văn hóa Lai Châu năm 2022 được tổ chức từ 14-17/4, không gian văn hoá của đồng bào các dân tộc Lai Châu đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng du khách thập phương.
  • Triển lãm ảnh báo chí "Những nẻo đường xuân"
    (TN&MT) - Trong khuôn khổ các hoạt động của Hội Báo toàn quốc năm 2022, chiều 13/4, tại Hà Nội, diễn ra Lễ tổng kết, trao giải và khai mạc Triển lãm ảnh báo chí “Những nẻo đường Xuân”.
  • Lào Cai: Lan toả văn hoá đọc đến học sinh vùng cao
    Ngày 13/4, UBND tỉnh Lào Cai đã long trọng tổ chức Lễ phát động Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ I năm 2022 với chủ đề “Sách - Sứ mệnh phát triển văn hóa đọc” tại Trường THCS Lê Quý Đôn, Thành phố Lào Cai (Lào Cai).
  • Hướng về cội nguồn dân tộc
    (TN&MT) - Hai tiếng Hùng Vương từ rất lâu đã in đậm trong tâm thức của mỗi người Việt Nam ta. Hình ảnh ngôi mộ Tổ thiêng liêng trên núi Nghĩa Lĩnh (Việt Trì - Phú Thọ), cạnh khu đền thờ cổ kính trang nghiêm mà nhân dân ta đã xây dựng nên từ mấy trăm năm trước, cùng với câu ca dao quen thuộc “Dù ai đi ngược về xuôi. Nhớ ngày giỗ Tổ mồng mười tháng Ba”, đã như một lời truyền dạy các thế hệ con dân đất Việt về nghĩa vụ đối với tổ tiên.
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO