Doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm mở rộng: Cơ hội hay thách thức?

Phạm Oanh (thực hiện) | 08/07/2021, 14:46

(TN&MT) - Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã đưa ra nguyên tắc cơ bản yêu cầu các nhà sản xuất phải có trách nhiệm tái chế bao bì đã qua sử dụng với tỷ lệ bắt buộc dựa vào khối lượng hoặc đơn vị bao bì đóng gói sản phẩm mà nhà sản xuất đưa ra thị trường và phải tuân thủ quy cách tái chế bắt buộc.

Vậy đây là cơ hội hay thách thức đối với những nhà sản xuất và họ phải chuẩn bị những gì khi Luật Bảo vệ môi trường có hiệu lực tới đây? Để làm rõ vấn đề này, PV Báo Tài nguyên & Môi trường đã có buổi trao đổi với bà Nguyễn Hoàng Phượng - chuyên gia tư vấn chính sách và pháp luật.

Chuyên gia tư vấn chính sách và pháp luật Nguyễn Hoàng Phượng

PV: Cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất( EPR) buộc nhà sản xuất, nhập khẩu phải có trách nhiệm đến cuối vòng đời của sản phẩm, vậy theo bà, khi áp dụng EPR, các doanh nghiệp sẽ gặp những khó khăn gì?

Bà Nguyễn Hoàng Phượng:

Cá nhân tôi cho rằng chúng ta cần nhìn nhận một cách công bằng về EPR, tức là khó khăn luôn đi kèm với thuận lợi hay thách thức luôn đi kèm với cơ hội. Vì EPR là một cách tiếp cận của chính sách môi trường tuân theo nguyên tắc “Người gây ô nhiễm phải trả tiền”, trong đó, trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu được mở rộng đến cuối vòng đời của sản phẩm.

Nói cách khác là EPR đánh giá tác động của sản phẩm theo cả vòng đời của nó để nhà sản xuất, nhập khẩu phải cân nhắc các chi phí môi trường ngay từ khi thiết kế, sản xuất hay lựa chọn nhập khẩu chúng. Vì vậy, EPR sẽ tạo ra khó khăn cho các sản phẩm ít thân thiện với môi trường mà cụ thể là sản xuất sử dụng các nguyên liệu khó tái chế, chất độc hại, thiết kế dẫn đến khó thu gom, …

Nhưng ngược lại EPR sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh cho các sản phẩm thân thiện với môi trường hơn. Điều này là vô cùng quan trọng trong cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cùng sản xuất một sản phẩm. Do các ngoại tác môi trường – phần chênh lệch giữa giá thực và giá thị trường của sản phẩm chưa phản ánh đúng những phí tổn môi trường trên mỗi đơn vị hay diễn nôm là phần “ăn quỵt” môi trường của sản phẩm – dẫn đến các sản phẩm thân thiện với môi trường thường đắt hơn các sản phẩm ít thân thiện với môi trường, vì vậy, kém hấp dẫn hơn trong cuộc chạy đua đến với người tiêu dùng.

EPR giúp “phân bổ” lại các chi phí môi trường giúp tạo sân chơi cạnh tranh bình đẳng hơn cho các doanh nghiệp sản xuất sạch hơn. Về cơ bản, đối với các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu thì việc thực hiện EPR sẽ dẫn đến gia tăng chi phí. Tuỳ thuộc vào chính sách mà doanh nghiệp lựa chọn áp dụng khi thực hiện EPR, chi phí này sẽ chuyển thành phí (ví dụ phí thải bỏ trả trước áp dụng khi khách mua hàng) và/ hoặc chuyển vào giá của sản phẩm, bao bì – tức là bản chất người tiêu dùng là người sẽ là người chi trả. Doanh nghiệp cũng có thể tạo được lợi thế cạnh tranh nếu họ tận dụng được mạng lưới đối tác, phân phối của mình tham gia vào việc thu hồi sản phẩm thải bỏ, tối ưu hoá các khâu để tiết giảm chi phí thực hiện. Nghĩa là doanh nghiệp có quan hệ đối tác tốt, có trách nhiệm hơn sẽ có lợi thế hơn trong cạnh tranh.

Sẽ là thiếu sót lớn nếu không nói về cơ hội cho các doanh nghiệp thu gom và tái chế ở Việt Nam khi EPR được thực hiện. EPR vận hành sẽ có dòng tiền đẩy vào thu gom, tái chế (điều cực kỳ ý nghĩa đối với loại chất thải đang không được giá trên thị trường) và là tấm lưới an toàn bảo vệ nền công nghiệp môi trường kể cả khi khủng hoảng xảy ra (ví dụ trường hợp tái chế nhựa ảnh hưởng do COVID làm giá dầu về thấp nên giá hạt nhựa nguyên sinh quá rẻ, tái chế không cạnh tranh được). Điều này gần như là sự bảo đảm an toàn để các nhà đầu tư đầu tư vào ngành công nghiệp môi trường ở Việt Nam, và tốt hơn bất cứ chính sách hỗ trợ hay khuyến khích đầu tư nào của Nhà nước mà lại không cần tiêu tốn ngân sách công.

Việc xác định được “tập khách hàng” ổn định, dung lượng thị trường ổn định (rác thường chỉ tăng) sẽ giống như một “hợp đồng dài hạn” giúp nhà đầu tư yên tâm để đầu tư và định hướng hoạt động lâu dài (thay vì chộp giật). Điều này là nền tảng cho một ngành công nghiệp môi trường phát triển. Chưa kể EPR còn tạo ra cơ hội mới cho các lĩnh vực con trong ngành công nghiệp môi trường như thiết kế công nghiệp giúp các sản phẩm thân thiện môi trường hơn (dễ thu gom, xử lý,…); sản xuất, nghiên cứu, ứng dụng các loại vật liệu, giải pháp mới thân thiện môi trường hơn; nhóm tư vấn công nghiệp để hỗ trợ vận hành, kiểm toán môi trường, truyền thông,…

EPR là một cách tiếp cận của chính sách môi trường tuân theo nguyên tắc “Người gây ô nhiễm phải trả tiền”.

PV: Dưới góc độ chuyên gia, bà có lời khuyên nào cho các doanh nghiệp để họ vượt qua những khó khăn đó không thưa bà?

Bà Nguyễn Hoàng Phượng: Như đã phân tích ở trên, EPR giúp định hướng hoạt động sản xuất sạch hơn, sản phẩm thân thiện với môi trường hơn. Do đó, doanh nghiệp nên nắm bắt xu hướng để chủ động tạo ra lợi thế cho các sản phẩm của mình. Các lợi thế có thể thấy được bao gồm: tiết kiệm chi phí cho thực hiện EPR của doanh nghiệp khi sản phẩm dễ thu gom và tái chế hơn; marketing xanh hay xây dựng thương hiệu sản phẩm thân thiện với môi trường, doanh nghiệp có trách nhiệm trong lòng người tiêu dùng; xây dựng niềm tin và mối quan hệ bền vững với khách hàng và các đối tác. Tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ ở Việt Nam chiếm tới 93,7% tổng doanh nghiệp đang hoạt động (theo Sách Trắng Doanh nghiệp Việt Nam 2020), do đó, các doanh nghiệp nên cân nhắc việc lựa chọn việc thực hiện trách nhiệm EPR theo hình thức tập thể để cắt giảm chi phí vận hành, chi phí hành chính, kiểm toán, truyền thông, báo cáo.

Trên thế giới, việc thành lập Tổ chức thực hiện trách nhiệm của nhà sản xuất (PRO) – một tổ chức được các doanh nghiệp có nghĩa vụ trong cùng ngành uỷ quyền để thực hiện nghĩa vụ thay cho mình – trở thành một trong những đặc trưng điển hình của hệ thống EPR theo mô hình tập thể. Ở Việt Nam, Liên minh tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) là một ví dụ về mô hình này đã được các doanh nghiệp FDI và một số doanh nghiệp Việt Nam tự nguyện thành lập để đón đầu cho việc thực hiện EPR ở Việt Nam.

PV: Theo bà, các cơ quan chức năng cần có tác động gì để việc thực hiện EPR được thuận chiều, đồng thời, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp?

Bà Nguyễn Hoàng Phượng:

Theo tôi, điều tối quan trọng để EPR có thể vận hành lành mạnh và có thể giám sát hiệu quả là việc thành lập một cơ quan điều phối để quản lý dữ liệu - Văn phòng EPR quốc gia. Khi thực hiện EPR, hàng nghìn doanh nghiệp sẽ báo cáo, con số này luỹ tiến theo cấp số nhân theo số lượng sản phẩm, bao bì mà họ đưa ra thị trường. Do đó, riêng dữ liệu báo cáo đã cần duy trì một hệ thống cơ sở dữ liệu lớn.

Thêm nữa, số liệu này lại cần phải được đối chiếu, so sánh với dữ liệu nhập khẩu của Hải quan, số liệu doanh thu nộp thuế với Tổng cục thuế, đăng ký kinh doanh, lượng tồn kho, thu hồi sản phẩm lỗi hỏng (nếu có), lượng thực tế thu gom qua hợp đồng với các bên liên quan (bao gồm cả các đơn vị thu gom rác ở các địa phương, hệ thống Đồng Nát, Bãi phế liệu,..), số liệu được tái chế hay xử lý chất thải nguy hại, số liệu còn lại bị thải bỏ,… thì mới có thể giám sát được việc vận hành.

Bản thân EPR đòi hỏi việc phối hợp nhịp nhàng và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý liên quan vừa đảm bảo đơn giản hoá báo cáo của các doanh nghiệp có nghĩa vụ vừa đảm bảo hiệu quả giám sát. Do đó, cơ quan điều phối vừa giúp giảm gánh nặng hành chính cho doanh nghiệp và cả cơ quan quản lý.

Mặt khác, cơ quan điều phối còn giúp xác định được “free-riders” - chỉ những người được hưởng lợi mà không trả phí hoặc chỉ trả một phần phí thấp hơn thực tế - trong hệ thống EPR và kết nối với các cơ quan quản lý có thẩm quyền để xử lý. Tình trạng free-rider không chỉ tạo gánh nặng cho những người tuân thủ EPR phải trả thêm phí bù đắp cho người không tuân thủ mà còn tạo ra sự cạnh trạnh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp kinh doanh, sử dụng (đối với bao bì) cùng một mặt hàng. Việc tình trạng free-rider không được quản lý và xử lý còn dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp có xu hướng trốn tránh việc tuân thủ và trở thành free-rider trong tương lai, gây ảnh hưởng đến sự vận hành lành mạnh của toàn bộ hệ thống EPR.

Văn phòng EPR sẽ vận hành như “quả tim” giúp “bơm máu” khắp hệ thống EPR. Do đó, thiếu Văn phòng EPR gần như là “nhiệm vụ bất khả thi” để đảm bảo EPR có thể vận hành lành mạnh cho cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý ở Việt Nam.
Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Rừng mãi xanh nhờ… hương ước
(TN&MT) - Trong quan niệm của đồng bào dân tộc Cống, rừng là sinh mệnh, là nơi thần linh ngự trị. Bởi lẽ đó mà người Cống bản Lả Chà, xã Pa Tần của huyện Nậm Pồ (Điện Biên) yêu rừng như yêu bản.
Đừng bỏ lỡ
  • Để điện mặt trời về với trường vùng cao
    (TN&MT) - Theo khảo sát của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) tại Việt Nam, hơn 90% Sở Giáo dục và Đào tạo tại các địa phương quan tâm đến việc thúc đẩy các dự án điện mặt trời mái nhà tại trường học công lập. Các ý kiến cho rằng đây là một sáng kiến có ích, đặc biệt đối với trường học ở các vùng nông thôn và vùng sâu vùng xa, nơi điều kiện địa hình bị chia cắt.
  • Cơ quan khí tượng thủy văn cảnh báo lũ quét, sạt lở đất ở 5 tỉnh
    (TN&MT) - Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia, chiều 27/9, 5 tỉnh (Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình) có nguy cơ cao xảy ra lũ quét trên các sông, suối nhỏ và sạt lở đất trên sườn dốc tại nhiều huyện.
  • Thanh Hóa: Chủ động ứng phó với mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất
    Ngày 27/9/2023, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Công văn số 14417/UBND-NN gửi các sở, ban, ngành, địa phương có liên quan về việc triển khai ứng phó với mưa lớn, lũ, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất trên địa bàn tỉnh.
  • Nghệ An: Nhiều địa phương vùng cao bị ngập lụt
    Do mưa lớn kéo dài, nước từ thượng nguồn cũng đổ về rất nhanh nên trong đêm 26, sáng 27/9/2023, nhiều địa phương như Quỳ Châu, Quế Phong, Tương Dương, Kỳ Sơn, Thanh Chương… của tỉnh Nghệ An đã bị ngập lụt. Thiệt hại ước tính về tài sản là khá lớn, người dân và chính quyền đã phải thức trắng đêm để di dời đồ đạc, vật nuôi đến nơi an toàn.
  • Giải pháp giảm thiểu sạt lở đất đá dựa vào tự nhiên
    (TN&MT) - Những năm gần đây, tác động của biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều vụ sạt lở đất đá, lũ quét đặc biệt tại khu vực miền núi Việt Nam gây hậu quả nghiêm trọng về người và tài sản, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống, sinh hoạt của người dân.
  • Phân vùng sạt lở để chủ động phòng tránh
    (TN&MT) - Trượt lở, lũ bùn đá, lũ ống, lũ quét là những hiện tượng thiên tai vô cùng nguy hiểm, hàng năm đều gây thiệt hại về người và tài sản cho tại các tỉnh miền núi. Nhằm giảm thiểu rủi ro, tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo, các nhà khoa học của Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản đã xây dựng bản đồ phân vùng phục vụ phòng chống thiên tai một cách chủ động hơn.
  • Nam Định: Rác ngập và tiềm ẩn nhiều rủi ro tại điểm du lịch tự phát
    Điểm du lịch tự phát nhà thờ đổ thuộc xã Hải Lý, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định đang hiện hữu nhiều nguy cơ mất an toàn vì gắn liền với một công trình nhà thờ nằm ngay chân sóng, trong tình trạng "sắp đổ" những phần còn lại. Bên cạnh đó, tình trạng xả rác tràn lan dọc bãi biển đang gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến cảnh quan và hệ sinh thái.
  • Thanh Hóa: Báo động tình trạng sạt lở trên sông Bưởi
    Những ngày gần đây tình trạng sạt lở ở sông Bưởi xã Thạch Định, Thành Trực (huyện Thạch Thành, Thanh Hóa) diễn ra ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp tới các hộ dân sống ven sông Bưởi.
  • Thời tiết ngày 27/9, cả nước có mưa, nhiều nơi mưa to
    (TN&MT) - Theo Trung tâm Dự báo KTTVQG, ngày 27/9, Hà Nội và khu vực Bắc Bộ có mưa rào và dông vài nơi. Gió đông nam cấp 2-3. Khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ cục bộ có mưa vừa, mưa to. Trong mưa dông có khả năng xảy ra lốc, sét và gió giật mạnh.
  • Nghệ An: Mưa lớn, nhiều thủy điện vận hành điều tiết nước hồ chứa
    Những ngày qua, thời tiết trên địa bàn tỉnh Nghệ An có mưa lớn tại tất cả các huyện, thành, thị. Vì thế, để đảm bảo công tác điều tiết nước hồ chứa các nhà máy thủy điện được an toàn theo đúng quy trình đơn hồ và Quy trình liên hồ chứa trên lưu vực các sông, nhiều Nhà máy thủy điện đã có thông báo về việc vận hành điều tiết nước hồ chứa.
  • Nghệ An: Nhiều nơi bị ảnh hưởng bởi mưa lớn, lốc xoáy
    Trong đêm 25 và ngày 26/9/2023, trên địa bàn toàn tỉnh Nghệ An xẩy ra mưa lớn khiến cho nhiều địa phương bị ngập. Ngoài ra, một số nơi còn xảy ra lốc xoáy gây thiệt hại nhiều tại sản của người dân.
  • Học sinh Điện Biên chế tạo máy vớt rác tự động trên kênh mương
    (TN&MT) - Mới đây, một nhóm học sinh Trường Tiểu học và THCS Sam Mứn, xã Sam Mứn, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên đã chế tạo thành công máy vớt rác tự động cho kênh mương. Thiết bị đã được sử dụng trong thực tế, khẳng định được hiệu quả và đạt giải Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Điện Biên năm 2023.
  • Ứng phó với BĐKH ở Bến Tre: Hướng đến cuộc sống an toàn, bền vững
    (TN&MT) - Trước tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu (BĐKH) và nước biển dâng, tỉnh Bến Tre đã chủ động triển khai thực hiện nhiều giải pháp ứng phó để hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại về người và tài sản do thiên tai gây ra, nhằm hướng đến cuộc sống an toàn, bền vững. Phóng viên đã có cuộc trao đổi với ông Bùi Văn Thắm, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Bến Tre xung quanh nội dung này.
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO